kritiken hemeroteka

8.087 kritika

Azken kritikak

« | »

Boga boga / Itxaro Borda / Susa, 2012

Aurrera doan ontzia Iratxe Esnaola / Berria, 2012-07-01

Amaia Ezpeldoi detektibearen azken abentura esku artean dugu. Boga Boga da Bordak osatu saga ezagunaren azken emaitza, Bakean ützi arte, Bizi nizano munduan, Amorezko pena baño eta Jalgi hadi plazara aurretiazko lanen ostean, Delirium Tremens taldearen abestiari izenburua lapurtuta dakarkiguna. Oraingo honetan, Iparraldeko detektibe rural lesbianak Lapurdiko kostara eta Baionara garamatza, 80ko hamarkada berrinterpretatzeko parada hartuz, baina horregatik gaurko egoera alde batera utzi gabe, bi denbora planotan mugituz. Daniel Elgebeltzen Jana arreba orain dela 25 urte desagertu zen 1985eko Baionako festetan. Bi ikerketa lerro badira desagerpena argitzeko: Lapurdiko kostetan bortxaketak egin zituen serial killer batena, eta 80ko ETAko kide eta laguntzaileen peskizan dabilena. Elgebelztarrak 80ko abertzaletasun jakin baten seme-alabak dira, euskaltasuna egikaritzeko molde jakin batenak. Desagerpenaren kausaren atzetik, bai ETAk eta bai GALek Iparraldean utzi ondorioez mintzo da liburua. Daniel Elgebeltz eta Ezpeldoiren mundu ikuskera kontrastatzen dira, eta kontraste hori —kontrasteak, berez— liburuaren ardatzetako bat dira, zenbait girotan hegemoniko izan den euskalduntasunaren ikuskerari berriak txertatuz. Pertsonaiak ETAk izan zuen antolaketa ereduarekiko ezadostasuna adierazten baitu, hierarkia, obedientzia, jendea eliminatzeko moduak kritikatuz. 80ko hamarkadako berrinterpretazio kritikoa egitearen beharraz ari da, egiazki. Gaurko planoan, berriz, ETAren su-eten behin betikoa emana da, eta horrek pertsonaia anitzen irakurketa aldi berean anitzak erraztu dituela iruditu zait.

Gaurkotasunaren termometroari so egin nahi izan dio egileak, eta horretarako modua kale garbitzaile baten ikuspuntua txertatzea da. Ezpeldoik Baionako kaleak garbitzen ditu, eta berak ikusten ditu ondoen kapitalismoaren soberakinak. Baionak beretzat nahi ez duen pobrezia, Europako pobrezia zabalkorra, hiriguneetatik at nahi dutena baina zabor artean bizi dena. Talaia horretatik, narratzaileak pentsakizunak plazaratzen ditu etengabe, pintzelada laburrez. Kapitulu bakoitzean txertatzen du digresioren bat honetaz edo hartaz gogoetatzeko. Dela industrien pixkanakako desagertzea hiri kontsumistaren moldean, dela hiritarren bizi-baldintzen okerragotzea banku eta aferagileen ardura gabeziagatik. Gustatu zait hori, azken urteetan Espainian kaleratutako eleberri lesbiko askok klase ertain altuko profesionalak irudikatu baitituzte, jendarteko espektro zabalagoa erakusteke. Bestalde, keinu ugari egiten ditu beste sorkuntzetara. Detektibe generoaren zaleentzat omenaldirik bada: Lili Rush (Cold Case), Samantha Spade (Without a Trace), Dana Scully (The X Files) ageri dira, besteak beste. Gainera, lesbiana publikoen mila eta bat erreferentzia daude, musika, literatura eta pentsamenduaren alorrekoak. Beste behin, genero rolei egiten die kritika. Genero konkretu batez esleituak diren hainbat lanbide, kirol edo aktibitate —errugbia, kale garbitzea— genero pisuaz desjabetzeko saioa da, eta, nola ez, elizaren lesbofobia ez da aipatu gabe geratzen. Egia da badituela detektibe kontakizunetan egoten diren hainbat errepikapen —jipoitzea eta osteko osatzea; klase altuen ustelkeria—, baina leku errepikatuak izanagatik, ongi onartzen dira. Etorkizuna optimismoz begiratzea eta berraurkitzearen aukeran sinestea azpimarratuko nituzke amaieratik, bukaera ez atsekabezko bat proposatu izanarekin batera. Iraganaz mintzatu nahi den baina aurrera doan ontzia.

Azken kritikak

Gari eta goroldiozko
Anari Alberdi Santesteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Winesburg, Ohio
Sherwood Anderson

Nagore Fernandez

Suite frantsesa (bertsio argitaragabea)
Irene Nemirovski

Asier Urkiza

Haragizko mamuak
Karmele Mitxelena

Jon Martin-Etxebeste

Sorgin-argien ehizan
Joan Mari Irigoien

Mikel Asurmendi

Balio erantzia
Ekaitz Goikoetxea

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Federico Garcia Lorca

Nagore Fernandez

Humanitatearen une gorenak
Aritz Galarraga

Asier Urkiza

Soniexka
Ludmila Ulitskaia

Ibon Egaña

Solteroen dantzalekuak
Joxean Agirre

Mikel Asurmendi

Petare
Leire Ibarguren

Jose Luis Padron

Poema liburu bat —irakurtzeko jarraibideak—
Angel Erro

Hasier Rekondo

Norberak maite duena
Miren Billalabeitia

Paloma Rodriguez-Miñambres

Artxiboa

2023(e)ko urtarrila

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

Hedabideak