kritiken hemeroteka

7.468 kritika

Azken kritikak

« | »

Erruletazalea / Mircea Cartarescu (Joxemari Sestorain) / Denonartean, 2011

Biharrik gabeko ametsa Bixente Serrano Izko / Berria, 2012-04-15

Errumaniako literaturaz ari, bi izen handi etortzen zaizkigu burura, gaur egun kultuko halako sortzaile ikusten ditugunak: Tristan Tzara eta Eugene Ionesco. Biek ala biek, zein bere generoan, mundu oniriko izugarri iradokitzaile eta artegagarri batean sartu gintuzten. Gaur egun, Mircea Cartarescu ez doakie atzetik: amesgaiztoa, artegatasuna, muturreko absurdoaren zentzugabekeria…, bizitzaren osagai, eta ez muturrekoak, funtsezkoak agian. Elioten lerro birekin hasten da ipuin hau, eta lerro berberekin bukatu epitafio gisa: “[...] kontsolamendua laurogei / urte izanik biharrik ez duen agure bati”. Idazle zahar bat dugu narratzailea, erruleta errusiarreko azken balaren zain, eta irrikan agian, dagoena.

Mircea Cartarescu poeta, narraziogile, teorialari eta kritikari literario dugu, gaurko errumanierazko letretan prestigio handienekoa eta ezagunena mendebaldeko bertze hizkuntzetan: harekin amesten omen dute lehen Nobel saria lortzekotan. Moderniaosteko gailurtzat, bai bere ideietan bai bere sormen lanetan, jotzen dute. Gaurko ipuin hau, Denonartean etxeak lan labur eta esanguratsuak euskarara ekartzeko egin duen apustuaren bertze ale bat, egilearen ipuin bilduma baten parte da, hitzaurreko gisa jarri zuena. Bildumaren izenburua: Ametsa, hain zuzen. Eta, izan ere, Erruletazalea gaurko honek bitxiki idarokitzen du badagoela errealitateari erreferentzia egiterik amets(gaizto)en bidez. Cortazar, Kafka, Borges, Kundera… aipatzen dituzte kritikariek gure egilea nonbait kokatzeko orduan, eta bai, horrela ikus daiteke lagin honetan, ahaztu gabe, dena dela, nire ustez, hasieran aipaturiko errumanierazko bertze mugarri haietaz.

Narratzaileak erruleta errusiarraren jokalari baten bizitza profesionala kontatzen digu. Bizitza osoan, txikitatik, apustuzale eta beti galtzaile ibili den baten esperientzia. Erruletan bakarrik ateratzen hasi da garaile behin eta berriz, baina galtzaile gisa bukatzen du saio bakoitza, lurrean zerraldo eroria, errebolberreko balak buruan jo ez izanak partida galtzea suposatuko balio bezala: “Bere buruaren aurka egiten zuen apustu Erruletazaleak”. Bistan dena, zorte txarrekoa ere joko honetan. Horrelako apustuetako enpresari baten morroi hasi da lanean, soto ilunetan antolaturiko ikuskizunetan bere bizitza arriskuan jarriz: ikusleak, apustulari. Probatik bizirik ateratzen bada, ikusleak galtzaile, enpresaria irabazle: bera, komisio baten saridun. Autonomo bihurtuko da gero: bera enpresari eta jokalari. Hain zorte txarrekoa izanik betidanik, laster bihurtuko da Erruletazale, letra larriz, bertze jokalari guztietan antonomasiazkoa. Gero, ez ditu apustuak onartuko, ikusleak ikusle huts izanen dira, sarrera baten erosle huts: bere hil ala biziko jokoa, ikuskizun huts. Eta hirugarren fase batean ere sartuko da: proba gero eta morbosoagoak, danborrean bala bakarrarekin ez, birekin, eta hirurekin, eta…

Narratzailea, idazle den agurea, fase guztietan egon da apustulari/ikusle…, horrelako bizizale. Mundu horretan harrapaturik, bizitzan bertan denok harrapaturik gauden bezala: zorte kontua den bizitzan, hil ala biziko txandak gero eta ataka estuagokoak direneko bizitzan. Ipuin hau narratzailearen azken idazkia da, idazlearen errebolberrak danborreko zulo guztiak beteak ditueneko unea da: bizitza osoan literatura idatzi ondoren, azken honetan “lerro hauek idatzi arren, ez ditut literaturatzat hartzen”, “Herio dut irakurle bakar”, “orriotan datza betierekotasunerako nire proiektua”. Finean, biharrik ez dagoenetik ametsetan hasten den betierekotasuna?

Azken kritikak

Ahanzturaren bezperan
Mikel Arruabarrena Larrarte

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Xabier Etxaniz Erle

Amua
Aritz Gorrotxategi

Hasier Rekondo

Pentaedroa
Kartxi - Txema Garcia-Viana

Javier Rojo

Hondarrak
Ruben Sanchez Bakaikoa

Txema Arinas

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Amaia Alvarez Uria

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Aiora Sampedro

17 segundo
Kirmen Uribe

Joannes Jauregi

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Estibalitz Ezkerra

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Javier Rojo

Pentaedroa
Kartxi - Txema Garcia-Viana

Amaia Serrano Mariezkurrena

Airea ez da debalde
Joseba Sarrionandia

Irati Majuelo

Amua
Aritz Gorrotxategi

Felipe Juaristi

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Igor Estankona

Artxiboa

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Hedabideak