kritiken hemeroteka

7.544 kritika

Azken kritikak

« | »

Esku ezkerraz / Antonio Casado da Rocha / Utriusque Vasconiae, 2011

Objektu arteko poesia Beñat Sarasola / Berria, 2011-07-17

Angel Errok liburuaren hitzaurrean —Poeten lehen mintzairan izenekoan— diosku ez dela honakoa Antonio Casado da Rocharen (Errenteria, 1970) lehenengo poema liburua; bai, ordea, euskaraz idazten duen estreinakoa. Eta poemetan antzematen dela esango nuke, agerian geratzen dela —erabilitako erreferentzia eta poemak taxutzeko moduagatik, besteak beste— eskarmentudun poeta baten aurrean gaudela. Testu berean dio Errok errenteriarra poeta behatzailea dela sortzailea bainoago, “irazten duen idazlea, hizkuntzaren zaintza lan ezinbestekotzat duena”. Baiki, poesia molde zehatz, xume eta zaindua darabil, XX. mende hasierako imagismoaren eta objektibismoaren tradizioaren ildoan kokatuko nukeena nolabait. Gurean emaitza ederrak eskaini dizkigu poesia molde horrek —Atxagaren bigarren poesia aroko zein Kirmen Uriberen zenbait gauza— eta Esku ezkerraz beste aletxo bat ipintzera dator bide horretan.

Azaleko singletasuna dute poema gehienek, haiku luzeagoak bailiran —sarritan aipatu izan da haikuen eragina arestian aipatu tradizio poetikoan—, baina poemaren irakurketa amaituta, halako hondar sakonago batez jabetuko da irakurlea. Esaten dena bezain adierazkorra izaten baita maiz esateke geratzen dena, poema inguratzen duen orrialdeko zati zuria. Poemetan azaltzen diren elementuak soilak dira, eta tradizio poetiko luzea dutenak azaltzen direnean ere —zerua, hodeiak eta abar— beren ohiko zama poetiko-metafisikoen aztarnarik gabe zaizkigu ageri, poetak beren ondoan kokatzen dituen objektu arruntak —komunak, ordenagailuak, zapatilak, hegazkinak…— bezalakoak izango balira bezala. Ez dago Casado da Rocharen poesian elementu arteko bereizketa sakon eta funtsezkorik; objektu guztiek beren artean dialogatzen dute naturaltasunez, poema guztiei halako egunerokotasun eta etxekotasun kutsua emanez. Ez da poesia metafisiko transzendentala, egon litekeen transzendentalismo oro objektu konkretuetan zertzen da, korrelato objektiboetan. Egunerokotasun hori bereziki ongi ikusten da gizarte garaikideko objektuak —horietako asko teknologikoak— azaltzen zaizkigunean: Windows, Linux, Mac OS Fideltasuna poeman, LTD eta DVDak Hello Kitty-n edo Air Franceko magazine batean poeman. Dudarik gabe, poesiaren inguruko ideia estandar eta ohikoarekin talka egiten du horrek guztiak, eta hain justu horrexegatik da baita ere interesgarri. Horrekin batera, azpimarratzekoa da, orobat, Casado da Rochak aldizka darabilen ironia fina, Striptease kasu, zenbaitetan zorrozki kritikatzeko ere erabiltzen duena: Hizlarien taxonomia, Apologia del aurresku.

Baina liburuaren bereizgarrietako bat ere euskalduntze prozesua gaitzat hartzen duela da, batez ere Euskal poetak euskaltegira atalean. Jakina, errenteriarra ez da euskaldun berria den lehenengo poeta —hortik esku ezkerrarena—, areago, punta-puntako hainbat poeta ditugu euskaldun berri —Gabriel Aresti, Xabier Montoia, Angel Erro—, baina bai ordea gai hori horrela landu duen bakarra, nik dakidala. Euskararen eta erdararen arteko harremana, hizkuntza eta mundu-afektiboaren artekoa edo aita eta seme-alaben artekoa ehuntzen dira, besteak beste, atal horretan. Tartean Joseba Sarrionandiaren Preso egon denaren gogoa poemaren bariazio bat —Joseba Espinsarena—, Bernardo Atxagaren Trikuarena-n oinarritutakoa —28— edo JosAnton Artzeren Hegoak ebaki banizkion-en moldaketa umoretsu bat —Txerriak txerri— aurki ditzakegu.

Poema-liburu aski interesgarria eskaini digu Casado da Rochak euskarazko bere lehenengoan. Gaien trataera berri eta ahots berri bat. Ez dadila azkena izan.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Ibai Atutxa Ordeñana

Poesia kaiera
June Jordan

Aiora Sampedro

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Igor Estankona

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak