kritiken hemeroteka

7.730 kritika

Azken kritikak

« | »

Hutseaniko hazkurria / Joxemiel Bidador / Pamiela, 2010

Ongarri hau lurraren hazkurri Ainara Maia / Gara, 2011-06-11

Azken denboran ondutako poemategia dela jakinarazten digu Joxe Angel Irigaraik aitzin solasean, poeta hil ondoren eman baita argitara, lurraren ongarri, irakurleon hazkurri. Barneko harrak ernegaturik eta etsiturik botatzen ditu hitzok Bidador olerkari nafarrak, lurrazpiko arbaso zaharren ahotsa jakinarazi nahian bertsoz bertso, historia eta mitologia elkartuz. Lurrazpiko harrak bizirik sentitzen zituela zirudien, eta bere nortasuna balantzan jarrarazten: nor naiz ni, ni hau edo beste ni hura?

Zalantzan jarri zituen olerkariak Euskaltzaindiaren arau zuzenak, eta bihotzak erran ziona idatzi zuen, hutsean sortutako elikadura norberarengan baitu sorburu. Hutsean eroritakoari eusten saiatu da poeta, eta abiapuntu horretatik aitzina segitu du Hiztegi Batuan agertzen ez diren hitz egokiak idatziz, barkamena eskatu ondoren.

Hutsetik erori dira hitzok ene barnera sakon eta iraunkor, eta kritika hau idatzi dut, poetak berak ez duela irakurriko jakinik, edo agian bai? Edo zuretako? Zertarako idatzi dut kritika hau? Hutsean jausitako ale hauek fruituak eman nahian lurrean, beharbada ardo gorri nafarrean labaindurik argiago ikusi dute begi lausoek iragana etorkizunaren oinarri dela. Ardoak biziarazi zuen poeta, eta erabat ardotu arte ez zuen onik izan. Orain hutsean zegoenaren ongarri bilakatu dira hitzok. Erdipurdikokeriaz inguraturik gaudela identitategabearen negarra iritsi zait, eta dardaraka neure buruari galdetu diot: izan ala egon? Hor dago koska, Bidador! Nire aita zenak ere ez zidan etxerik eskaini, baina hala ere badakit ene baitan zer ez naizen, jakinik non nagoen. Naizen hori ere izan nahi dudana ote da? Zein da niago, lainoz honatago dagoen hau, ala ezkutuan dagoen beste nia?

Poeta bera sexuaz mintzo zaigu, plazera izanik ere, porrotaren estaltzeko ez da nahikoa, eta poetak egungo euskal poesia postmodernoan nia ez dela agertzen adierazten du etsiturik. Gaurko poetek niaren proiekzio faltsua besterik ez omen dute erakusten, inor ez dela biluzten, inor ez dela larrutzen, eta poesia kontsumista dela nagusi, poesia komertziala, azaleko poesia, fast food poetikoa; Joxemiel Bidador hori ez egiten saiatu da.

Memoriaren bidez kanpo etsaiaz mintzo zaigu poeta, eta heriotza txikitzat ditugun orgasmoen aitzinean isiltasunaren garrantzia aldarrikatzen du olerkariak. Urte berri bakoitzeko beste kandela bat pizten dugu sistema alternatibo bat eskatuz etsiturik.Olerkariak bere musikaz diost ez dagoela lehenaldirik ez gerorik, betikotasun izpiak soilik, baina urak ez dakar urak daroana, eta lehen zena, orain ez da, eta ez da izanen. Horregatik ardo bat, mesedez, iraganak ez baitit balio, eta oraina hutsala zaidalako niri ere, orain gibelera itzuliz hasten zaigu. Ezkortasunez, etsiturik, beretzat idatzi zuen olerkariak, arauari ez zekion zor, eta bere burua erakusten du fin, baina jakinik poema onenak paperera gabe direnak direla.

Ez dakit liburu-kritika hau Joxemiel Bidadorrek berak irakurriko ote duen, baina haren bitartez Txurregiko kaskoa etorri zait berriro gogora, eta oraingoan ahalik eta kritikarik objektiboena egiten saiatu naizen arren, nire nia atera zait berriro ere. Barkatu, irakurle, eta barkatu ene bihotzeko lagunok gaizki erranak, baina berriro mindurik irakurri dut, eta hau bihotzeko zauriak erabat itxi gabe idatzi dut.

Azken kritikak

Isiltasunaz hunatago
Jose Angel Irigaray

Mikel Asurmendi

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Igor Estankona

Lilurabera
Yurre Ugarte

Aiora Sampedro

Euskal literatura itzuliaren egiturak eta islak 1975-2015
Miren Ibarluzea

Javier Rojo

Erbesteko gutunak Victor Hugori
Louise Michel

Irati Majuelo

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Hasier Rekondo

Panpina
Erika Olaizola

Javier Rojo

Etxeko urak
Leire Bilbao

Nuria Cano

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibai Atutxa Ordeñana

Abaro
Itxaro Borda

Aiora Sampedro

Odolik gabe
Alessandro Baricco

Nagore Fernandez

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Javier Rojo

Naparra, kasu irekia
Jon Alonso

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Hedabideak