kritiken hemeroteka

7.832 kritika

Azken kritikak

« | »

Autopsiarako frogak / Koldo Izagirre / Susa, 2010

Mahai gainean kolpea Aritz Galarraga / Deia, 2010-12-24

Euskaraz aritzea nekosoa, astuna, aspergarria da azkenerako, euskaldunak beti behar du galdera bat eta bakarra erantzun: zuk zergatik egiten duzu euskaraz? Euskara menostua, ez erakargarria, koofiziala, legez kanpokoa, basagoititarrek defendatua. Euskara potakar higuingarria, muki eta adur nahaste likina. Badakit, ez da gure ondare: atzo bertan estimutako ikasle yankee batek, katalanaz, zergatik tematzen diren, gaztelania izaki, frantsesa. Ez ginen, noski, euskaraz ari, halamoduzko ingelesean ni, txukunean ustez hura. Waloia bestela, telebistan, zeinen zatarra den flamenkoa, ez duela italiarraren musika, espainiarrarena, ez baitu Belgikatik lekora balio. Zorte txarra waloiak, Belgikan bizitzea egokitu! Akigarria, errepikakorra, zama da azkenerako hizkuntzaren gainean aritzea. Baina ondo dator tarteka inork mahai gainean ematea kolpea, gauzei izena jartzea, begien aurrean duguna ez ikustea ez baita lanetan zailena.

Koldo Izagirrek, nork bestela, eman du orain mahai gainean kolpea, Autopsiarako frogak, euskararen gaineko saioa, akidurari gaina hartzen dion lana, liburu beltza, bai, ere bai, baina ezagun ditudanengandik, El llibre negre de Catalunya, El libro negro del euskera, diferentea. Zertan? Erraza oso, idazle bat dago atzean hemen, idazle baten liburua da hau, idazle batek egin zezakeena, ez hizkuntzalari, ez historialari, ez, eskerrak, hizkuntzaren militante batek osatua. Koldo Izagirre nabaritzen dugu gogoeton atzean, bere sena, bere hatsa. Hark tiratako hariak korapilatzen dira orriotan, hark gidatzen gaitu, salto batetik bestera, jolas makur deserosoan.

Ezen, mahai gainean kolpea, eta zuzen euskaldun jatorron kontzientziara. Eraztunarekin hasten da hasi, kanpotik etorri zaizkigunekin, “Escribir en vasco, sin previo permiso, es ya un desacato a la unidad de España” zelebre horretatik, hizkuntza gatazka sozialaren parte, hizkuntza arazoek arazo sozialen alderdi linguistikoa osatzen dutela azpimarratzera. Baina meritu erdia luke hor geratuko balitz, liburu beltza eta kargatua egingo balu. Geziak halako parabola eginez jotzen baitu jaurti duenaren dianan, inor gutxi uzten du eroso aulkian saiakera honek. Esaterako, apropiazioz euskararen salbatzaile beharko luketen horiek: “Abertzaletasun historikoak beharrezkoagoak izan ditu maketoak, euskara baino” eta “hainbesteraino alienatu gaituzte non guk geuk zapaltzen dugun euskara, euskaldunok, txaloaren laido bila”. Hobe genuke ahantziko ez bagenu, orain normalidade danborrak entzuten diren honetan, Txirritaren erran hura: erdara ez zen bakarrik kapaz, euskarak lagundu dio. Tarteka, esanak umorez beztituz gainera, biluzirik salatuz erregea, CesarVidal handiaz, euskarak zuhaitz esateko hitz baten falta duela nabarmendu zuenean, zera dioenean: “Euskarak ‘arbola’ hartu behar izan badio gaztelaniari, zer ez ote dio hartu behar izan gaztelaniak latinari? Mila deabruren gorria, gaztelania osoa da latina”. Tarteka, esanez hori guztiori hizkera efektiboki punkian.

Jakitunak ez, jakintsuak esan bezala, ez dakit liburukoak egin behar diren, kostuak eta ondorioak eta abar, baina liburuko asko eta asko egin behar direla ziur euskara salbu nahi bada. Hala ere, liburuko tonu ez baikorrak, gure hizkuntzan artseniko aztarnak igartzerainokoak, liburuan bertan duela ifrentzua iruditzen zait. Liburuak planteatzen duen euskararen heriotza programatuari erantzuna liburuak berak ematen dio: azken karlistadan jada, “Ama euskararen heriotza” iragartzen zuten. Baina bai, euskara ZIUtik aterako bada, behar bezain ezkor jokatu beharra dugu. Has gintezke Autopsiarako frogak honen ale bana liburutegian, edo, hobe esan, patrikan erabiltzen.

Azken kritikak

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Mikel Asurmendi

Nirliit
Juliana Leveille-Trudel

Amaia Alvarez Uria

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Jon Martin-Etxebeste

Gogoan dut
Aritz Galarraga

Mikel Asurmendi

Indarkeriaz
Hannah Arendt

Ibai Atutxa Ordeñana

Poema bilduma
Amaia Lasa

Jose Luis Padron

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Hasier Rekondo

Hostoen hezurdura unatua
Maixa Zugasti

Jon Martin-Etxebeste

Bidea eta zauria
Askoren artean

Igor Estankona

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Jon Martin-Etxebeste

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Mikel Asurmendi

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Igor Estankona

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Jon Martin-Etxebeste

Artxiboa

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Hedabideak