kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Eskarmentuaren paperak / Anjel Lertxundi / Alberdania, 2009

Herio bizirik darama, eskarmentuz Mikel Asurmendi / Irunero, 2010-02

Literatura eta papera ezin dira bereiz. Nekez. Literatura eta eskarmentua nekez bereiz daitezke halaber. Eskarmentuaren paperak da Anjel Lertxundiren azken lana. Paperean bildutako eskarmentuak dira, haren eskarmentuaren eskaintza: Literatura Enean jasotako Bizitzaren eskarmentuak.

“Irakurri, idatzi eta paseatu”. Horra hor Anjel Lertxundiren bizitzako hiru eginkizun nagusiak, handi-handika adierazita. Zeregin bakartiak dira inondik inora ere. Idazlea baina, irakurtzean, idaztean hala nola paseatzean, bakardadean badabil ere, nago ez dabilela —ez dagoela— sekulan bakarrik.

Idazlea irakurri dituen istorioko pertsonaiekin atera ohi da paseatzera. Pertsonaiok zeharbideetan laga orduko, pertsonaia berriak bihurtuko dituen jendeak gurutzatu ditu. Auzoko, kaleko, herriko nahiz munduko jendeak, izakiak eta izakariak etxeratu ditu, baita suerte guztiko trepetak etxeratu ere.

Literatura Enean jada, pasadizo hau, hori edota hura lantzen ditu idazleak, mundua gobernatzeko pertsonaiek behar duten hizkuntza lantzen du.

Herria du kezka Lertxundik. Herria eta jendartea kezka eta ardura ditu idazleak. Paseatzean oldoztu duena adierazteko hizkuntza zehatza behar du ordea. Pentsatu duena eta esan behar duena bat etorri ezean ez du benetako lanik taxutuko. “Benetakorik gabe ez dago ez arterik ez moralik” pentsatu du. “Eta hauek gabe justiziarik ere ez”. Justiziarik gabe, herria eta jendartea noraezean ibiliko dira.

Hitz horiek oroimenean daramatza idazleak. Egunero berritzen ditu istorioak eta pertsonaiak. Istorio eta pertsonaia bakoitzarentzat tonu egokia bilatu behar du ordea. Iturri zaharretik egunero berritzen den ura ekartzea da idaztea.

Bizitza du lanbide Anjel Lertxundik, eta komunikazioa ogibide. Literatura berriz, bizitzeko ofizio eta euskarri. Bizitzako ohar arruntek osatzen dute galtzarpean daraman koadernoa. Koadernoak haren makuluak dira Bizitzan.

Bizitzako eskarmentu gordeak kontatu ditu orain. Oroimenaren balbulari bira eman dio, gogoa laxatu eta bere baitakoa zabaldu du: haurtzaroan bizitokiz aldatzeak —Oriotik Zarautzera bizitzera joateak— laga zion arrastoa. Nerabean, Ama eraman zuen heriotzak areago zabaldu zion arrastoa. Gaztetan, berriz, poesia gaztelaniaz idazteak laga zion arrastoaren arrakala.

Urtez urte eta bidez bide pilatu zaion oroimena, oroi eta mina bihurtu zaizkio idazleari. Lertxundiri Bizitza kezka bilakatu zaio. Bizitza ardura du eta Herio kezka. Paseo horietako batean, idazlea pentsamenduak bildurik doa buru-belarri eta makur. Irudimenera jalgi zaion bidaideak “Bizi al haiz?” itaundu du. “Bizi, ez. Bixi” erantzun dio idazlearen gogaideak.

Idazleak “bizitzear duguna baino ez garela gaztigatu digu” haren eskarmentutik. Epitafio baten bila ateratzen da egunero, bizitzako nahiz paperezko eskarmentuek epitafio duin bat eskainiko dioten esperantzaz. Heriori buru egiteko aliatu handiena bere Obra duela pentsatu du luzaz idazleak. Herio gero eta hurbilago sentitzeak durduzatu du eta zalantza-balantzan dabil azkeneko paseotan.

Adierazgarria egin zait Anjel Lertxundik zeinen hurbil bizi duen Herio. Herio errezibiziteko Literatur Enea eta Obra nahikoa ote den kezkati begitandu zait. Adierazgarria bai, ez harrigarria. Haren nobeletan Herio bizi-bizirik dagoen izakari baita.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak