kritiken hemeroteka

7.544 kritika

Azken kritikak

« | »

Gainbehera dator dena / Chinua Achebe (Alberto Martinez de la Cuadra) / Alberdania-Elkar, 2007

Belar txarrak Iratxe Esnaola / Gara, 2008-09-19

Chinua Achebek (Nigeria, 1930) ingelesez idaztea hautatu izanak bere lanak Britainian argitara ematea eta munduan ezagun egitea ahalbidetu zion. Eskola katolikoan eta Londresen ikasi arren, Chinuak ibo etniako ohitura eta ipuinak gogoan gorde zituen, aski ongi bai, behintzat, XIX. mendearen bigarren erdian kokatutako istorio hau kontatzeko. Ibo etniako herrixka baten bizimodua dugu irakurgai, misiolari ingelesak heldu baino lehen eta ondoren.

Umuofia herriko jendartea familia baten bizipenen bitartez erakusten digu, antropologia zaleentzat erakargarria izango den moldez. Arbasoen legeei lotutako aginpideak, epaitegi eta prozedura propioak, ezkontza, hileta eta bestelako erritu markatuak, orakuluak agindutako eginbeharrak badira hemen. Baina ez da deskribapen hutsa, informazio errenka soila. Literatura da hemen nagusi. Hiru zatitan banatutako egitura orekatu eta klasikoa du, hizkera ulerterraz baina jasoa, eta batez ere, pertsonaien sinesgarritasunak eta aldian-aldian txertatutako herri ipuin ederrek, eleberri borobila osatzen dute.

Munduak periferiara baztertu dituen herriek ba al dute beren tradizio eta ahotsa munduratzeko modurik kolonizatzaileen hizkuntza ez, eta eurena hautatuz? Chinuak uste du ingelesa, kolonoen hizkuntza, berrerabil daitekeela. Tradizio nazional bat osatzeko tresnatzat dauka, Europan afrikarren gainean sortu diren aurreiritziak uxatzeko. Jakin badaki iboeraz mintzatu ezkero bere obrak ez lukeela zabalkunderik. Nolanahi, iboerazko hitz ugari bere horretan ageri dira eleberrian. Azken finean, badira hainbat oihartzun, hainbat konnotazio sekula ingelesak jaso ezingo dituenak. Hain justu, irakurleak ia ehun hitz eta esamolderen hiztegia topatuko du liburu hasieran, eta astuna gertatzetik urruti, atseginez egingo da haienganako bidea. Honaino nigeriarrek emandakoak gizon zuriaren etorreraren aurretik. Misiolariak jainko berriaren hitza predikatzen hasteaz bat, hizkuntza, lege eta arauak inposatzeaz bat, kritika poskolonialaz akordatzen gara. Honetan ere, fin ageri da nigeriar idazlea ene usterako. Kolono guztiak gupida gabeak eta hiltzaileak ez zirela jakitun, gizon zuriaren irudi ezberdinak ageri dira. Kristauek sineste tradizionalen gainbehera ekarri zuten, noski, baina bertokoen kolaboraziorik gabe ez zen halakorik izango. Itsukeriaz edo arranguraz egindako erasorik ez da hortaz. Ez darabil eleberria defentsa hutserako, mendekurako. Nabaritu egiten da hori eta eskertu ere bai.

Okzidenteri egindako kritika zilegi ikusten badugu, ezin ahaztu iboen kulturak merezi duena. Ikustekoa baita gizonek emakumea nola darabilten. Iboen kulturan gizon bat iraintzeko modua hari emakume deitzea da. Iboen kulturan senarraren aginduetara dago andrea bai eta haren astinaldien mende, hala tokatu ezkero. Umuofiako gizonek ahal adina emazte dituzte eta hauek ahal adina haur. Andreek ez dute klan bileratan parte hartzen pribatutasunera beharturik. Belar txarrak hazten baitira lur guztietan berdin. Ez dut uste Chinuak ezer ezkutatzeko asmorik zuenik. Are gehiago, nago ez ote duen zeharka, zenbait pertsonaiaren bazter gogoeten bitartez genero desoreka nabarmendu nahi izan. Atzera iruditzen zait asmatu egin duela Chinuak, hona dudan sentipena.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Ibai Atutxa Ordeñana

Poesia kaiera
June Jordan

Aiora Sampedro

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Igor Estankona

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak