kritiken hemeroteka

7.046 kritika

Azken kritikak

« | »

Portukoplak / Kirmen Uribe / Elkar, 2006

Arria! Aritz Galarraga / Gara, 2007-01-27

Itsasoarekin harreman estua duen herria da Euskal Herria. Esaldi horrekin hasi nahi nuen, eta baita hasi ere, Portukoplak liburuaren gaineko iruzkina. Badakit baieztapen absolutuak egitea irristagarria dela, baina ados egongo zarete nirekin itsasoari begira bizi den (edota bizi izan den, zalantzak ditut dagoeneko) Euskal Herri bat egon badagoela diodanean. Nik bizi dudan Euskal Herriak behintzat harreman estua du itsasoarekin. Eta baita, noski, itsasoaren inguruko literaturarekin ere. Nola azaldu bestela, Portukoplak honetako hainbat eta hainbat testu ezagun, gertuko, etxeko ia suertatzea? Horrexegatik justiziazkoa iruditzen zait itsasoari, itsasoaren inguruko jende eta bizitzari Kirmen Uribek eskaini dion testu sorta hau. Eta ez soilik “Melvilleren zale naizelako”, ez soilik “ni neu ere portuan jaioa naizelako”.

“Portukoplak” izena zuen Non dago Basques’ Harbour liburuko Koldo Izagirreren poema ezagunak. “Aitortzen dizut portua dela / Nire aberri bakarra / Aitortzen dizut portua dela / Nire aberri bakarra”, otoitz kutsua duen errepikapenarekin hasten zen. Aipatu poemak Uriberen liburuari izena mailegatzen badio ere, antologia kresaltsu honetan apenas aurkituko dugu ondarrutarraren garaikide direnen testurik (Izagirre bera, Aurelia Arkotxa edota Leire Bilbao salbuespenaren adibide). Ugariago dira, nabarmen, atzera begira arrantzatutakoak: “hobetsi egin ditut liburuaren osotasuna, poema eta kanta solteak baino. Hobetsi egin ditut kantak, poemak baino, eta poema klasikoak garaikideen gainetik”. Horra hor, egilearen sarrera hitzetatik, irakurleak liburu honetan aurkituko dituenak, gehigarri kitzikagarri batekin: testu bakoitzaren inguruan Kirmen Uribek idatzitako testu bat aurkituko dugu, albokoaren aberasgarri.

Arrain motxokara bildu duela esango lukete gure herrikoek: kanta herrikoi ezagun batzuk (“Itsasoa laño dago”, “Anteron txamarrotia”), musikarien ahotsetan ezagututakoak (“Jaun Zuriano” Hiru Trukuren bertsioan, “Muthilik ttipiena” edota “Txatxamatxalinatxu” Mikel Urdangarinenean), musikariei erabat loturiko testuak (Oskorriren “Gaztelugatxe”, Benito Lertxundi eta Jon Maiaren “Itsasoari begira”) eta artean ezagutu gabeko kanta-poema-bertso multzo interesgarria ere bai (Antropofagia zantzuak agerian uzten dituen “Untzi galdu baten gainean bertsuak” edota imajinatu dezakegun horretaz mintzo diren “Ternuako penak”). Eta guztien gainetik, guztiak elkarlotzen, hari fin moduko bat: “hor zintzilikatu ditut nire gogoetak, sentimenduak, oroitzapenak, ipuinak, kostaldeko jendearen perfilak”. Gehitze horrek, testuen nolabaiteko harilkatzea bideratzen du eta osotasun bat erantsi, hasi eta buka (kasik narrazio liburu baten gisan) irakur daitekeen liburua bilakatuz. Gainera Portukoplak itsasoaz ari delarik, itsasoarekin harremanetan bizi den jendeaz ari delarik, jendeaz ari delako besteren gainetik.

Liburuaren sarrera hitzetan aipatzen denez, “Julio Caro Barojak esan zuen euskaraz ere, hitzik zaharrenak kenduta, dela itsaso edo ur, itsasoarekin lotutako hitz tekniko guztiak antzekoak direla gainontzeko hizkuntzetan”. Motxokara, surbesta, kalima. Lanbasa, tirliya, marlaxka. Txotxua, kroka, arria! Hitz horien gisakoak erabiltzen dituzte gure herrian. Batzuk Caro Barojak aipatzen zuen itsas-kode internazional horretakok izango dira, bertakoagoak bestetzuk, baina guztiak ere esanahiz beteak arrantzalearentzat. Azken batean ez baitio hainbeste axola hango ala hemengo, bizi-bizirik egotea baita azken batean garrantzitsuena.

Azken kritikak

Tximeletak bizkarrean
Ugaitz Agirre

Peru Iparragirre

Gaur galtzea tokatzen da
Gotzon Hermosilla

Javier Rojo

Erreka haizea
Sonia González

Aiora Sampedro

Bakartasunaz bi hitz
Filipe Bidart

Aritz Galarraga

Pelegrinak
J.E. Urrutia Capeau

Hasier Rekondo

Errukiaren saria
Iñaki Irazu

Alex Uriarte Atxikallende

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Estibalitz Ezkerra

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Mikel Asurmendi

Zuloa
Xabier Gantzarain

Peru Iparragirre

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Ibon Egaña

Ahotsak eta itzalak
Maixa Zugasti

Javier Rojo

Gerra txikia
Lander Garro

Roberto Moso

Girgileri Anderea
Maialen Hegi-Luku

Amaia Alvarez Uria

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Joannes Jauregi

Artxiboa

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Hedabideak