kritiken hemeroteka

7.474 kritika

Azken kritikak

« | »

Portukoplak / Kirmen Uribe / Elkar, 2006

Arria! Aritz Galarraga / Gara, 2007-01-27

Itsasoarekin harreman estua duen herria da Euskal Herria. Esaldi horrekin hasi nahi nuen, eta baita hasi ere, Portukoplak liburuaren gaineko iruzkina. Badakit baieztapen absolutuak egitea irristagarria dela, baina ados egongo zarete nirekin itsasoari begira bizi den (edota bizi izan den, zalantzak ditut dagoeneko) Euskal Herri bat egon badagoela diodanean. Nik bizi dudan Euskal Herriak behintzat harreman estua du itsasoarekin. Eta baita, noski, itsasoaren inguruko literaturarekin ere. Nola azaldu bestela, Portukoplak honetako hainbat eta hainbat testu ezagun, gertuko, etxeko ia suertatzea? Horrexegatik justiziazkoa iruditzen zait itsasoari, itsasoaren inguruko jende eta bizitzari Kirmen Uribek eskaini dion testu sorta hau. Eta ez soilik “Melvilleren zale naizelako”, ez soilik “ni neu ere portuan jaioa naizelako”.

“Portukoplak” izena zuen Non dago Basques’ Harbour liburuko Koldo Izagirreren poema ezagunak. “Aitortzen dizut portua dela / Nire aberri bakarra / Aitortzen dizut portua dela / Nire aberri bakarra”, otoitz kutsua duen errepikapenarekin hasten zen. Aipatu poemak Uriberen liburuari izena mailegatzen badio ere, antologia kresaltsu honetan apenas aurkituko dugu ondarrutarraren garaikide direnen testurik (Izagirre bera, Aurelia Arkotxa edota Leire Bilbao salbuespenaren adibide). Ugariago dira, nabarmen, atzera begira arrantzatutakoak: “hobetsi egin ditut liburuaren osotasuna, poema eta kanta solteak baino. Hobetsi egin ditut kantak, poemak baino, eta poema klasikoak garaikideen gainetik”. Horra hor, egilearen sarrera hitzetatik, irakurleak liburu honetan aurkituko dituenak, gehigarri kitzikagarri batekin: testu bakoitzaren inguruan Kirmen Uribek idatzitako testu bat aurkituko dugu, albokoaren aberasgarri.

Arrain motxokara bildu duela esango lukete gure herrikoek: kanta herrikoi ezagun batzuk (“Itsasoa laño dago”, “Anteron txamarrotia”), musikarien ahotsetan ezagututakoak (“Jaun Zuriano” Hiru Trukuren bertsioan, “Muthilik ttipiena” edota “Txatxamatxalinatxu” Mikel Urdangarinenean), musikariei erabat loturiko testuak (Oskorriren “Gaztelugatxe”, Benito Lertxundi eta Jon Maiaren “Itsasoari begira”) eta artean ezagutu gabeko kanta-poema-bertso multzo interesgarria ere bai (Antropofagia zantzuak agerian uzten dituen “Untzi galdu baten gainean bertsuak” edota imajinatu dezakegun horretaz mintzo diren “Ternuako penak”). Eta guztien gainetik, guztiak elkarlotzen, hari fin moduko bat: “hor zintzilikatu ditut nire gogoetak, sentimenduak, oroitzapenak, ipuinak, kostaldeko jendearen perfilak”. Gehitze horrek, testuen nolabaiteko harilkatzea bideratzen du eta osotasun bat erantsi, hasi eta buka (kasik narrazio liburu baten gisan) irakur daitekeen liburua bilakatuz. Gainera Portukoplak itsasoaz ari delarik, itsasoarekin harremanetan bizi den jendeaz ari delarik, jendeaz ari delako besteren gainetik.

Liburuaren sarrera hitzetan aipatzen denez, “Julio Caro Barojak esan zuen euskaraz ere, hitzik zaharrenak kenduta, dela itsaso edo ur, itsasoarekin lotutako hitz tekniko guztiak antzekoak direla gainontzeko hizkuntzetan”. Motxokara, surbesta, kalima. Lanbasa, tirliya, marlaxka. Txotxua, kroka, arria! Hitz horien gisakoak erabiltzen dituzte gure herrian. Batzuk Caro Barojak aipatzen zuen itsas-kode internazional horretakok izango dira, bertakoagoak bestetzuk, baina guztiak ere esanahiz beteak arrantzalearentzat. Azken batean ez baitio hainbeste axola hango ala hemengo, bizi-bizirik egotea baita azken batean garrantzitsuena.

Azken kritikak

Errua eta maitasuna
Markos Zapiain

Aritz Galarraga

Gauez harrizko zubiaren azpian
Leo Perutz

Joannes Jauregi

Minareteak Urdaibain
Jose Mari Pastor

Aiora Sampedro

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Iratxe Esparza

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Alex Uriarte

Poesia kaiera
John Berger

Javier Rojo

Ahanzturaren bezperan
Mikel Arruabarrena Larrarte

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Xabier Etxaniz Erle

Amua
Aritz Gorrotxategi

Hasier Rekondo

Pentaedroa
Kartxi - Txema Garcia-Viana

Javier Rojo

Hondarrak
Ruben Sanchez Bakaikoa

Txema Arinas

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Amaia Alvarez Uria

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Aiora Sampedro

17 segundo
Kirmen Uribe

Joannes Jauregi

Artxiboa

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Hedabideak