kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Zinema paperak / Koldo Mitxelena / Alberdania, 2006

Aitzindari Ibon Egaña / Berria, 2007-01-28

Pisukideak muturra okertu eta erreparoz begiratu dit eskuartean zer dudan ikusita. Koldo Mitxelenaren zinema kritikak, 1954tik 1961erakoak, Egan aldizkarian argitaratuak. Eta neuk ere gogoz adina zalantzaz ekin diot liburuari, jakinik ere Mitxelena irakurtzea beti dela plazera, areago euskaraz. Duela mende erdiko zinema kritikak izan ote dezake interesik eta gaurkotasunik, baina? Ez ote da gaurkotasunarena oso erraz erregalatzen den txarteltxoa? Baina, aitortu behar du, lehen orrialdeak pasatu eta uxatu zaizkio zalantzak berehala irakurle honi.

Aitzindari, horixe da Mitxelenak irabazi duen adjektiborik usuenetakoa, landu zituen hamaika arloetan. Eta baita, askoren (baita neure) harridurarako, zinema kritikarenean ere. Eta hein batean irakurle honek ezin dio inbidia edo nolabaiteko mira sentitzeari utzi, erabateko espezializazioak norbera bere txoko txikira mugatu eta itsutu aurretik duela mende erdi (eta zer esanik ez lehenago) kultura eta jakintza esparru zabal eta interkonektatuago bezala ikusi eta lantzen zuten haiekiko, Koldo Mitxelena tartean, jakina. Baina orotariko izate horrek aitzindari izateak bezala, aitor dezagun, badakar halaber freskotasunarekin batera esparruaren gaineko ikuspegi batzuetan naif bat izatea, ingenuoa nahi bada —eta hau ez diot zentzu peioratiboan—. Hala begitandu zait bederen Mitxelenaren lanok irakurri ahala, bidea urratu gabea, elurra zapaldu gabea dela dakienaren eskuak idatzitako testuak direla, eta horregatik dariela freskotasuna, ingenuitate zerbait. Eta aldi berean horretan datzala bere gaurkotasunaren arrazoietako bat.

Zinema paperak izenburupean bildu ziren artikuluok, 1981ean lehenik, iaz ondoren, eta ez da alferrik saihestu ziurrenik kritika hitza izenburutik. Egileak aitortzen ditu hitzaurrean zein diren bere mugak eta ez duela, esaterako, zinemaren alde teknikoez askorik esango. Erabateko espezializazioari uko egiten dioten lanak dira hemen biltzen diren testuak, beraz. Filmak hartzen ditu oinarri, batzuetan testu laburren bidez haien kritika modukoa egiteko; testu luzeagoetan, berriz, filma gogoetarako abiapuntu izaten du maiz. Guztietan ere, halako humanismo batek blaituta, “gizontasunaz” (gizatasunaz, jendetasunaz) filmek eragindako hausnarketak ditu oinarri Mitxelenaren lumak. Gizon-emakumeen harremanak, fedea, ona eta gaizkia… hemengo nahiz hango filmetan edo liburutan komunak diren gizakiaren barne harrak, horiek ditu gogoetagai errenteriarrak, alderdi formalez edo teknikoez haratago, aitortzen duen arren azala beti dela “mamiaren ide jatorra”. Filmaz haratago, gogoeta orokorrak (eta egiazki larritzen duen gaurkotasundunak) ere biltzen dituzte paperok: kritikariaren betebehar gidatzaileaz, kultura jaso eta herrikoiaren arteko lehiaz, klasikotasunaren eta garaikidetasunaren arteko talkaz…

Testu espezializatu eta hermetiko izateko intentzioetatik oso urruti, arras hurbilekoak egiten dira Mitxelenaren testuok. Pertsonalki inplikatuz (etengabe “gu” eta “ni”-aren artean zalantzati), irakurleari zuzenean hitz eginaz (“zu” eta “zuek”-ka), erreferentzia askotariko eta gertukoak txertatuz (Xenpelarren bertso bat orain, Altzoko Handiaren irudia gero), hartzaile honek oso hurbileko sentitu du egilea, arlo askotarikoez duen jakintzaren zipriztinak ezkutatu ez arren. Erabilitako ironiak, sartutako ziriek, erdizka esandakoek ere laguntzen dute testuak gozagarri egiten.

Zer esan, bestalde Mitxelenaren prosari buruz. Lezioa dela paragrafo bakoitza, eta etengabeko errepikapenari, klixean erortzeari beldur dion kritikoak (eta testugileak, oro har) zer ikasi franko duela orri hauetan. Behin eta berriz irakurtzeko piezatxoak direla paperok.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak