kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Satanen seme / Charles Bukowski (Mikel Olano) / Elkar, 2007

Ipurbegia Ion Olano / Gara, 2008-03-15

Bukowski Bukowski da. Ezagutzen baduzu, badakizu. Ezagutzen ez baduzu, badakizu: ezagutu! Bukowski izena entzun eta botilaren irudia datorkigu, lumaren aurretik. Baina idazteagatik da ezagun Bukowski, ez edateagatik. Izan ere, hiruki soil batean bilduko lukete batzuek Bukowskiren iruditeria: emakumeak, apustuak, zurruta. “Nolakoa da bere estiloa?” galdetzen baduzu, gehienek erantzungo dizute “errealismo zikina”, gainerako errealismoak garbiak balira bezala. Errazkerian erortzea da Bukowski halako zakutan sartzea. Ezagutzen baduzu, badakizu.

Euskaldun berria da Bukowski. Euskaldunon artean aspaldi samarrean egin zen ezagun, baina erdaraz. Egun, bere hiru liburu irakur daitezke euskaraz; Satanen seme da hirugarrena. Aurretik etorri ziren Pulp (Txalaparta, 2002) eta Poema antologia (Susa, 1997). Bukowskiren azken euskaratzeak Septuagenarian Stew: Stories & Poems (Black Sparrow Press, 1990) liburuan ditu oinarriak. Poemak alde batera utzita, 21 ipuinez osatutako bilduma argitaratu du Elkarrek. Nik dakidala, Mikel Olano itzultzailea ez da gure etxekoa. Senidea, esan nahi dut. Itzulpen honekin, berriz, etxeko sentiarazi nau, eroso.

Adiskide batek eman zidan Satanen seme liburuaren berri. Lehenengo ipuinaren nondik norakoak kontatu zizkidan, zati batzuk antzeztu, dena euskaraz. Poztu egin nintzen, nola ez, eta piztu egin zitzaidan jakin-mina. Adiskidearen gomendioak ez du hutsik egin. Ale indartsuak daude bilduman, gogoratzeko modukoak, balekoak batzuk, beste batzuk itzelak.

Ezarian bezala azaltzen digu bere pentsamoldea: “Harryk ez zituen gogoeta sakonak atsegin. Gogoeta sakonek errakuntza sakonetara eraman zezaketen”. Metaforarik ez espero harengandik, aski du irudiekin: “Eta denbora pasatzen zen, kaka ibaian behera bezala”. Hipodromora joandakoan, zera ikusten du: “Jende gehienak ez zirudien oso pozik. Jendartean mexikar eta beltz asko zeuden, asmatzeko itxaropenarekin, beren kateak apurtzeko itxaropenarekin. Ez zuten inoiz lortuko. Beren kateari begi gehiago erantsi besterik ez zuten lortzen”. Beisbol estadiora joandakoan, zera ikusten du: “Beisbol-zelai osoa milioidunez beterik zegoen. Pobreak milioidunak jokatzen ikustera joaten ziren”. Bakardadea zer den badaki Bukowskik: “—Batzuetan, munduan bakarrik banengo bezala sentitzen nauk. Beste batzuetan, bazekiat hala nagoela”. Kritikari batzuek hala iritzi diote: “gordina, bizia, garratza”; “bere literatura zuzena da, apaingarririk gabea, erretorika eta estiloa zer arraio diren ez dakien horietakoa”. Erretorika ez dakit, baina estiloa bai, Bukowskik badaki estiloa zer den. Ez zion alferrik esan esaldi gogoangarri hura Barbet Schroeder zinegileari, The Bukowski Tapes filmean bildutako elkarrizketan: “estiloa da galdera guztien erantzuna”. Argi zekien estiloa ez dela estilotzat jotzen dugun hori, baizik dena, egiten dugun guztia.

Ez iezadazue esan botila batean kabitzen denik. Egia da, errepikakorra da Bukowski, baina esan gabe doa, gehienon bizimoduak bezala. Bere gaiek hiruki soila gainditzen dute: arrakasta, prekarietatea, krudeltasuna, duintasuna, boterekeria, “nahigabeko” matxismoa… “Kaka” esaten duelako ei da erakargarri Bukowski. Zurruteroa, putazalea dela konplexurik gabe aitortzen duelako. Inon ikusi dut (ala amestu egin dut?) Bukowskiri egindako argazki bat, bere lana ederki asko ilustratzen duena: Bukowski zerri eginda dago, kakaz betea, hatz erakuslea zut. Hatz horrekin ez du “ni, ni!” esaten, ez gaitezen tronpa, seinalatzen ari dena kakaren iturria da: han goian, irudian ageri ez den ipurtzuloa.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak