Agur, Euzkadi / Juan Luis Zabala / Susa, 2000

Lauaxeta berpizturik Javier Rojo / El Correo, 2001-08-08

Zelan ikusiko luke orain hirurogei urte hildako batek gaur egugo Euskal Herria, bat-batean berpiztuko balitz? Badirudi honelako hipotesia erabili duela buruan Juan Luis Zabalak “Agur, Euzkadi” izeneko eleberri hau idazteko abiapuntutzat. Horretarako, Lauaxeta, gerra zibilean frankistek fusilatu zuten euskal poeta, hautatu du bizien mundura ekartzeko. Hasiera batean, Lauaxetaren harridura erakusten du idazleak, egoera berrian egokitu beharrak lanak ekartzen baitizkio poetari.

Baina istorioak beste bide batzuetatik jotzen du. Poetak Euskal Herri ezezagun honetan gidaria behar du eta lana utzi berria duen kazetaria (Julen Lamarain) aukeratu du honetarako. Biak Euskal Herrian zehar nora ezean arituko dira kazetariarentzat iniziatiko gertatuko den bidaia batean, eta, azkenean, ez da batere argi izango nork nor gidatzen duen mendiz mendi egiten duten ibilaldi honetan. Errealismo magikoaren parametroetan idatzitako eleberri honetan, pertsonaien ikusmoldeen kontrajarpenaz eta haien bilakaeraz gain, beste interesgune batzuk ere badaude. Eleberri osoa, adibidez, euskal literaturari eta euskaraz idazten dutenei egindako omenalditzat har daiteke. Alde honetatik ez dira falta erreferentzia dibertigarriak.