kritiken hemeroteka

7.202 kritika

Azken kritikak

« | »

Guizzardiren abenturak / Gianni Celati (Fernando Rey) / Igela, 2006

Zoratzekoa Ander Irizar / Diario de Noticias, 2006-07-27

Ale bakarra falta zen Gianni Celati italiarraren Parlamenti buffi (Erretolika irrigarriak) trilogia osatzeko. Aurreko biak, Denak hasperenka eta Paradisuko almanaka, orain hilabete batzuk argitaratu ziren, eta, haiek aurkeztean agindu bezala, udaberrian heldu zaigu saila osatzeko falta zena, hiru liburuetatik lehena berez: Guizzardiren abenturak.

Bereziak dira, inondik ere, Parlamenti buffi osatzen duten hiru lanak, eta hiruretan bereziena, zalantzarik gabe, hauxe dugu. Celatik berak Fernando Rey itzultzaileari adierazitako moduan, “erotutako gizagaixo baten hizketa islatzen da liburuan, ero lotsati, obsesiodun eta katatoniko baina dotore hitz egin nahi lukeen batena”. Liburuak duen puntuazioa ere —ez da komarik liburu osoan, ez da paragraforik…— hortik heldu da besteak beste, krisi psikotikoan dagoen eskizofreniko baten hizkera islatu nahi izatetik alegia, eta esaldien joskera “traketsak” ere hori du helburu. Behin, Pesaroko ospitalean lan egiten zuen lagun psikiatra batek “eroen” idazkiak helarazi omen zizkion Celatiri, eta halatan bururatu omen zitzaion haien moduan idazteko ideia. Lehenbiziko saioak Napoliko aldizkari batean argitaratu zituen, eta idatzi haiekin Italo Calvinoren eta Giorgio Manganelliren babesa lortu zuen.

Itzultzea beti baldin bada berridaztea, horrelako kasuetan zer esanik ez. Izan ere, hitzak eta esaldiak banan-banan berridatzi beharrean, liburua bera, osorik harturik, berridatzi behar du itzultzaileak. Celatik, aurreko hori gogoan, Fernando Rey euskaratzaileari gomendatu omen zion eroetxe batera joan eta eroek zuten hitz egiteko moduari errepara ziezaion; ero euskaldunek, noski… Itzultzailearentzat, jakina, ezinezkoa izan da hori betetzea, eta horrelako proposamen bat bete ezinak gure hizkuntzaren egoeraren berri hausnartzeko bidea ere ematen du. Hala ere, esan behar da alderdi hori, hau da, eskizofreniko baten hitz egiteko modua islatzearena, ongi lortua dagoela. Testua, hasieran, harrigarria gerta badaiteke ere, segituan ohartzen gara burua nahasturik duen norbait ari zaigula hizketan.

Ahozkotasunak garrantzi handia du Parlamenti buffiko hiru liburuetan. Ahozko italiera saiatzen da Celati paperera ekartzen, baina bere horretan, gordin-gordin, artifizialtasuna eman diezaiokeen inongo literatura-bernizik gabe. Guizzardik, gainera, hizkera guztiz berezia du: italiera eta dialektoa nahasten ditu, modu dotorean hitz egiten saiatu eta hanka sartzen du… Horrelakoak ez dira nolanahiko mugak itzultzailearentzat, eta, hein batean, gainera, gaindiezinak gertatzen dira. Fernando Reyk, gutxienez, Celati beraren laguntza izan du, eta ez da gutxienekoa, ez horixe; korapilo bat baino gehiago askatzeko balio izango zion, segurutik, laguntza horrek.

Hiru liburuek, zein bere aldetik irakurtzeko modukoak izanda ere, badute, ahozko italieraren gaiaz gainera, elkarren arteko beste antzekotasunik. Etxetik alde eginda munduan zehar dabilen mutila dugu Guizzardi, Paradisuko almanakako protagonistaren modura. Beste bietan bezala, Denak hasperenkan bereziki, pasadizo xelebre eta irrigarriak ere ugari aurkituko ditugu hemen. Baina, Guizzardiren ibilera irrigarriek, barrea eragitearekin batera, xamurtasuna ere piztuko digute sarritan. Eta hori ez da meritu txikia, idazleak gauzen muinera hurbilarazi gaituela erakusten baitu.

Azken kritikak

Film zaharren kluba
Alberto Ladron Arana

Aiora Sampedro

Errepidean
Jack Kerouac

Joannes Jauregi

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Ibon Egaña

Ez erran deus
Jon Arretxe

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Aritz Gorrotxategi

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Peru Iparragirre

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

Amaia Alvarez Uria

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Itxaro Borda

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Alex Uriarte Atxikallende

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Estibalitz Ezkerra

Inor ez delako profeta bere mendean
Asier Amezaga

Javier Rojo

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Iratxe Retolaza

Ekaitza urrun
Joanes Urkixo

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

Aiora Sampedro

Artxiboa

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Hedabideak