kritiken hemeroteka

7.243 kritika

Azken kritikak

« | »

Guizzardiren abenturak / Gianni Celati (Fernando Rey) / Igela, 2006

Zoratzekoa Ander Irizar / Diario de Noticias, 2006-07-27

Ale bakarra falta zen Gianni Celati italiarraren Parlamenti buffi (Erretolika irrigarriak) trilogia osatzeko. Aurreko biak, Denak hasperenka eta Paradisuko almanaka, orain hilabete batzuk argitaratu ziren, eta, haiek aurkeztean agindu bezala, udaberrian heldu zaigu saila osatzeko falta zena, hiru liburuetatik lehena berez: Guizzardiren abenturak.

Bereziak dira, inondik ere, Parlamenti buffi osatzen duten hiru lanak, eta hiruretan bereziena, zalantzarik gabe, hauxe dugu. Celatik berak Fernando Rey itzultzaileari adierazitako moduan, “erotutako gizagaixo baten hizketa islatzen da liburuan, ero lotsati, obsesiodun eta katatoniko baina dotore hitz egin nahi lukeen batena”. Liburuak duen puntuazioa ere —ez da komarik liburu osoan, ez da paragraforik…— hortik heldu da besteak beste, krisi psikotikoan dagoen eskizofreniko baten hizkera islatu nahi izatetik alegia, eta esaldien joskera “traketsak” ere hori du helburu. Behin, Pesaroko ospitalean lan egiten zuen lagun psikiatra batek “eroen” idazkiak helarazi omen zizkion Celatiri, eta halatan bururatu omen zitzaion haien moduan idazteko ideia. Lehenbiziko saioak Napoliko aldizkari batean argitaratu zituen, eta idatzi haiekin Italo Calvinoren eta Giorgio Manganelliren babesa lortu zuen.

Itzultzea beti baldin bada berridaztea, horrelako kasuetan zer esanik ez. Izan ere, hitzak eta esaldiak banan-banan berridatzi beharrean, liburua bera, osorik harturik, berridatzi behar du itzultzaileak. Celatik, aurreko hori gogoan, Fernando Rey euskaratzaileari gomendatu omen zion eroetxe batera joan eta eroek zuten hitz egiteko moduari errepara ziezaion; ero euskaldunek, noski… Itzultzailearentzat, jakina, ezinezkoa izan da hori betetzea, eta horrelako proposamen bat bete ezinak gure hizkuntzaren egoeraren berri hausnartzeko bidea ere ematen du. Hala ere, esan behar da alderdi hori, hau da, eskizofreniko baten hitz egiteko modua islatzearena, ongi lortua dagoela. Testua, hasieran, harrigarria gerta badaiteke ere, segituan ohartzen gara burua nahasturik duen norbait ari zaigula hizketan.

Ahozkotasunak garrantzi handia du Parlamenti buffiko hiru liburuetan. Ahozko italiera saiatzen da Celati paperera ekartzen, baina bere horretan, gordin-gordin, artifizialtasuna eman diezaiokeen inongo literatura-bernizik gabe. Guizzardik, gainera, hizkera guztiz berezia du: italiera eta dialektoa nahasten ditu, modu dotorean hitz egiten saiatu eta hanka sartzen du… Horrelakoak ez dira nolanahiko mugak itzultzailearentzat, eta, hein batean, gainera, gaindiezinak gertatzen dira. Fernando Reyk, gutxienez, Celati beraren laguntza izan du, eta ez da gutxienekoa, ez horixe; korapilo bat baino gehiago askatzeko balio izango zion, segurutik, laguntza horrek.

Hiru liburuek, zein bere aldetik irakurtzeko modukoak izanda ere, badute, ahozko italieraren gaiaz gainera, elkarren arteko beste antzekotasunik. Etxetik alde eginda munduan zehar dabilen mutila dugu Guizzardi, Paradisuko almanakako protagonistaren modura. Beste bietan bezala, Denak hasperenkan bereziki, pasadizo xelebre eta irrigarriak ere ugari aurkituko ditugu hemen. Baina, Guizzardiren ibilera irrigarriek, barrea eragitearekin batera, xamurtasuna ere piztuko digute sarritan. Eta hori ez da meritu txikia, idazleak gauzen muinera hurbilarazi gaituela erakusten baitu.

Azken kritikak

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Aiora Sampedro

Katigatu ninduzun librea nintzena
Laura Uruburu

Joannes Jauregi

Ezagutzaren matazak
Emagin

Ibai Atutxa Ordeñana

Ez erran deus
Jon Arretxe

Estibalitz Ezkerra

Poesia kaiera
Idea Vilariño

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Javier Rojo

Poesia kaiera
Cesare Pavese

Igor Estankona

Iraumen
Alexander Martinez Iturria

Peru Iparragirre

Amek ez dute
Katixa Agirre

Javier Rojo

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Mikel Asurmendi

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Goizalde Landabaso

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Aiora Sampedro

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Joannes Jauregi

Leuropa
Pablo Sastre

Aritz Galarraga

Artxiboa

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Hedabideak