kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Gazigozoak / Tomas Agirre "Barrensoro" / GEU, 1984

Gazigozoak Eusebio Erkiaga / Idatz & Mintz, 1985-05

Barriro heldu jaku euskeraren gizartera, gure eleder zelaira Tomas Agirre, “Barrensoro”. Hau berau hil ondoren, haren alaba Begoñak, izenburuak adierazoten dauan liburutxuaren bigarren argitalpena egin dau, GEU argitaldariaren bitartez.

Adinez egingarri daitekena izan arren, Euskalerri txiki honetan ez da beti aukerarik izaten euskal idazleok alkar ezagutzeko.

“Barrensoro” ikusi izan genduan guztietan, hemen Bilbon ikusia dogu. Errezilen jaioa, gazterik agertu zan hona, eta hemen bizi, batez be gure elederrak, errepublika aldian, pizkunde nabaria erakutsi ebanean.

Idazle apal antzera hasi zan, bere burua izenordepean gordeta. Horraitino laster susmatu genduan une haretan “Euzkadi” egunkariaren atal gero ta zabalagoetan ziharduenetarik bat edonor ez zana. Haren idaztelanek edertasuna ta gozoa ekarren.

Gerratea hasi izan zan arte, ez genduan arpegiz ezagutu. “Orixe”-gaz batean, “Barrensoro” izan genduan aldi haretan, gipuzkoeraz ezezik bizkaieraz be idazten ebana. Jazoera bakana, benetan.

Agirre Errezilgoak neurtitzez eta hizlauz jardun eban. Goi mailan beti be. Lehenengo liburutxua, “Gazigozoak” 1933 g. urtean kalera atara eban. Lan berekiak eta itzulpenak ekazan txorta atsegin haretan.

Ganera, beti gure giro estuan jarduteke, hemendik eremu zabalagoetara, urrunekoetara be jo eban.

Liburu horretan 26 orrialdeko ipuin luzea dakar, zazpi ataletan uzitua dan maitetasun istorioa. Jarraian lantxu laburrak eta Walter Scott-en poema bat, Moringer zalduna; hurrena, Barojaren, Papiniren eta Silvio Pellico-ren lanen atalak. Guztia jasean eta irakurterrez. Lanok, gorago adierazo dogunez, euskalki bitan maneaturikoak.

Hain irakurgai gitxi egoan unada haretan, labatik harako arto gozoa bailitzan hartu genduan. Eta hainbat bidar irakurri.

Etxegerrate luzea 1936 g. urtean hasi eta hank laster, 1937 urteango lehen asteetan, egun baten, Correo kalean egoan “Eguna” goiz aldizkariaren erredazinora agertu jakun Tomas, eta “Eguna”-ko idazle ginanoi bere “Uztaro” nobela luze samarraren ale bana emon euskun, 300 orrialde eta gehiagoko elebarria, gipuzkeraz idatzia.

Gerotxuago, tamalaren handiz, bagilean bestetarikoen gudasailak Bilbon sartu ziranean, batzuok batera, besteak bestera, alkarren azterrena galdu genduan. Hurrengo urtean, horraitino, Agirre han lur giputzetan zelan halan bizi zala jakin genduan. Barri pozgarria lehenengo behinean. Baina estureak, ardureak eta bizi beharrak bultzatuta, Sevillaruntz joan jakun, bere sendi ta guzti. Han lan eginez bizi zala, 1950 g. urtean, bere “Uztaro”-ren bigarren agerraldia eskeini eutsan euskal irakurlegoari.

Eleski eta zehazkuntza jasekoak egiten ditu elebarri, luzeago honetan. Bere kera ta joerak argiro erakusten ditu. Orrialdeak, patxaraz irakurtekoak be, ba dira. Jakina, ordurik harrezkero leitekena da oraingo idazleak eta irakuleak be, beste era eta ahoa izatea, ausaz, laburtasuna, zailutasuna gura izanik, jazoeren agerpenean eta joaneran.

Halan be, elebarria luzea danean, gura ta gura ez, idazleak idatzi izan dauan guztia iruntsi behar dogu, edota, liburua bertan behera laga. Gure artean, oraintsuenetariko bat, harako poliedroen zera izan da, irakurlearentzat bide erreza ez zana.

Kontakera luzakariak bere aldeak ditu, batzuetan astun gerta arren. Idazleak esateko ugari baldin badau, jakingarriak badira, eta batez be, irakurlearentzat guztiz aldapa eta koskatsu ez izan ezkero, nekez bada be, jarraitu egingo dau orrialderik orrialde azkeneraino.

Gure elederrean, ostera… Irakurribarri dogu Eusko Jaurlaritzaren eleder sariketan, nobela sailerako lan batik be, ez dala sari-bila agertu. Azalpen hau osotuteko, antzerkia eta saiakerea be, maila makaleko etsi epaile-taldeak, eta horra, bost sailetik, hiru… basamortu bihurtu.

Beraz, eleberri luze samarra egiteak nekea dakarrela dirudi, gure artean behintzat. Izan be, “barriketea balitz gorua”…

Horraitino, dendetako kristal ostean joan dan neguan egon da elebarri mardulik; beste hizkuntzetakoak. Berbarako L. Alas-en “La Regenta” liburu totoloa, letra txikerra izan arren, 800 orrialde dituana, gaztelaniaz jatorra. Eta itzulpenen artean Umberto Eco-ren “Larrosearen izena”. Norbaitek Agirregaitik kontakera luzakari samarra dauala esan ebanean, aitatubarri ditugun liburu biokaitik ez dakigu zer iruzkinduko eban. Idazle bion kontatubeharra, sakontasuna eta itzulingurua guztiz oparoa da. Honeetan ez da jazoten sarri agertu ohi dana, zera, eskuan hartu eta laga ezinak dirala. Laga ez? Beharko.

“Gazigozoak” honetan huts nabarmena zertu da. Arean, irakurlearentzako egin dan aurkespen barri horren egilea Lino Akesolo izan arren, irartaldian, parkatuezineko okerrez, GEU ipini dabe, konturatzeke, ziur asko. Hor dozu, beraz, irakurle, liburutxu zahar barria, tarte bitarteetan edo udako arratsalde baten errez ta gozaro maminez zeuganatu daikezuna.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak