kritiken hemeroteka

8.826 kritika

« | »

Manu militari / Jose Agusitn Arrieta / Elkar, 1987

Manu militari: Frankismo osteko mamuak Jon Kortazar / Eguna, 1987-03-05

Aspaldi batean esana nuen, ni neu —nire apaltasun osoan, noski— Eliot izaterik izango banu, eta J. A. Arrietak —bere apaltasunean, noski— Pound izateko betarik izango balu, ez naizen Eliot honek, ez den Pound horri, “Il meglior fabbro” deituko liokeela.

Nobela honetan, literaturaren esku-langintza, artesautza, literaekintza artesaua agertzen du garbi. “Manu militari” nobelaren abiapuntua doblea da: maitasun-istorioa (soldadutza baino “bahiketa hutsa” izena hobeki jarria duen garaian egindako karta multzoa) eta maiteminduen elkarrizketaren gainetik zabaltzen den erreflexio-maila. Saizarbitoria eta Aresti besarkatzeko ahalegina. Euskal narratibagintzan nagusitzen ari zaizkigun lirismo eta metaliteratura. Utopia eta Etiopia.

Eta mailakatzean ez dakit nobelak huts egiten ez duen, zeren ongi baino hobeki, ulertzen dut maitasun historia, eta bere barnetik ari den utopia nahiaren metafora. Erresistentzi nahia, idealismoa. Baina ez dut garbi ikusten maila bien arteko batasun-lotura. Umore izenarekin saldu zaiguna ez da umorea-eta, ironia baino. Eta ironiak isiltasunak sortzen duen izura darama, larrialdira, idealismoa zapuztera, etsipen gorrira. Saizarbitoriarengan gertatzen denez, adibidez. Eta Joxe Austinen kasuan “Arrieta, siempre de berriketa” ez da ironia horretarako erabili, eta idazleari ere isiltasunak beldurra ematen diola susmatzen dut. Bera utopiarako bideetatik abiatu delako.

Maila bien arteko dialektika hori nobelaren ezaugarririk bereziena da. Positiboki, ez pentsa, gehien harritzen nauena. Batez ere Oskarren pertsonaia agertzen denean, erakusten du artifizioak noraino eman dezakeen. Oskarrek, inoiz izan ez dugun tradizio narratiboaren papera betetzen du bere eztenkada zirigarriekin.

Ez nuke alde batera utzi nahi nobelak agertzen duen konpromezu-arazoa. Nobela zabaldu baino lehenago erakusten zaio irakurle izango denari transizio garaiko istorioa duela begi aurrean. Errealitatea oso azalean dago, baina ez dut uste nobelak errealismoaren bidea hartu duenik, pertsonaia nagusien istorioa bera ere kartaz emanda dago, era literario batez. Gehienez intimismoak eta irakurketek hartzen dute toki nagusia.

Intertestualitatea ere garrantzizkoa da. Inguruko literaturetara zabalik egon behar dugu, haiez elikatuz. Baina egia da hori teorain bakarrik gertatzen dela.

Literatura hitzez baliatzen da. Eta nobelagintzaren ofizioa, ezagutzeko, nahitanahiez, ezagutu behar aukeratutako erreminta, euskara bera, eta honen hitzen historia. Eta puntu honetan, Arrietak maisu nagusiaren irakaskuntza ematen digu. Hemen mamitu da hainbatetan amestu dugun prosa moderno hori —ez intimista, ez objetiboa hutsean—. Ez dut sekreturik azalduko: prosa ikaragarri ederra erabiltzen du Arrietak. (Eh! Joxe Austin, zure plazerrerako: asko dakien nire lagun batek Axularrenarekin konparatu dit zure prosa). Handi-mandikeriatan jausi gabe, baina arimaz benetan, harrobi ederra dago hor. Niri, Axular ez, baina Etxaide ekartzen dit gogora.

Eguna, 87-03-05



www.susa-literatura.eus



Azken kritikak

Nola esaten zaio agur ama bati
Uxue Razkin

Peru Iparragirre

Mari-alderrai
Colette

Aritz Galarraga

Erreplika
Maialen Berasategi Catalan

Ibon Egaña

Hegal egiten
Eneko Bidegain

Mikel Asurmendi

Sorbatza
Markel Sanchez

Asier Urkiza

Dakigun hori
Garazi Arrula Ruiz

Nagore Fernandez

Ipuinak eta antzezlanak
Lourdes Iriondo

Amaia Alvarez Uria

Ezezagunak trenean... irakurtzen
Miren Billelabeitia

Paloma Rodriguez-Miñambres

Dakigun hori
Garazi Arrula Ruiz

Mikel Asurmendi

Narrugorrik
Ixiar Rozas

Peru Iparragirre

Lera
Castillo Suarez

Maialen Sobrino Lopez

Hezitopia
Nora Salbotx

Joxe Aldasoro

Atzerakarga
Fermin Etxegoien

Asier Urkiza

Manifestu filosofikoa
Agustin Arrieta Urtizberea

Aritz Pardina Herrero

Artxiboa

2026(e)ko azaroa

2026(e)ko urria

2026(e)ko iraila

2026(e)ko abuztua

2026(e)ko uztaila

2026(e)ko ekaina

2026(e)ko maiatza

2026(e)ko apirila

2026(e)ko martxoa

2026(e)ko otsaila

2026(e)ko urtarrila

2026(e)ko

Hedabideak