kritiken hemeroteka

7.832 kritika

Azken kritikak

« | »

Urtemuga lehorraren kronika / Itxaro Borda / Maiatz, 1989

Ondokoek jakin dezaten ez ginela osoki zoriontsu Josu Landa / Argia, 1990-03-18

Probokazio-literaturaren esparruan kokatu ohi dute, dugu, ltxaro Borda. Oragarreko idazleak berezko duen izpiritu probokatzailea aipatuz —ez bakarrik literaturan—, lasai geratu izan gara maiz. Oker ginen geure lasaitasunean. Probokatzaileak errezegi integratzen ditu sistemak, eta literaturak ere gisa berean probokatzaile etiketa erabiliaren poderioz. “Urtemuga lehorraren kronika” irakurtzeak, Itxaro Bordaren aurreko liburuei buruzko eritzia kuestionatzera eraman gaitu. “Basilika” nobela aspaldikoa ere ez zen probokatzaile hutsa, berandu konturatu arren.

Bere ez-perfektotasunak eta kontraesanak ezkutatu nahi gabe idazten du Itxarok, bere buruarekiko kupida batere gabe. Gordintasun horretatik jasotako indarraz, ingurukoaren eta ingurukoen erretratuak hein berean dira kupidagabeak. Sustrai poetiko haundiko hitz goxoen tartetik, euskal literaturan produzitzen diren eztenkadarik latzenak isurtzen dira. Guztioi ziztatzen diguten eztenkada saminak. Latzak. Hain latzak dira eta hain harrak jota uzten du irakurlea, ezen gako erantzungabe batean murgiltzen gaituen: nola liteke bere orain arteko lan ez-perfektoena, idatzi duen onena izatea? Ezin jakin nola, hala dela konstatatzea baino ez.

Erreflexioaren ondoren sortzen dira askotan pasarteak, baina bestetan pasadizo baten narratzea izaten da gogoetarako bide eskaintzen duena. Baionako skuaterretik Barnekaldeko herri ttipietako tragedietara, amodiozko bizikizunetatik errepresioaren errealitatera. Kontaera bortitzenetan ere badago umore fin eta urratua, buldozer baten indarra duen ironia. Euri falta eta horren ondoko lehorteak bereganatzen du esanahi bateratzailea, eta nobela euriaren etorrerarekin amaitzen da. Euriaren erreibindikazioak biltzen ditu bere baitan gainerakoak.

Pasarteen lotura narratiboa ia hutsa da, sakonean dagoen lekukotasun sentimendua dugu lotura nagusia. Badirudi Itxaroren kezka nagusia oraingo literaturak, politikak, kulturak isladatzen duen euskal errealitatearen okerra dela, eta ondokoek zer pentsa ote dezaketen dudak sortzen dio arrenkurarik tristeena. “Zer pentsatuko dute gure haurrek? (…) Usteko zuten, bizitzeko prolemarik ez genuela, gure gizartea sanoa, azkarra, koherentea zela, ez ginela hil hurran geunden sozietate bat, hizkuntzaren harian jarraitasun zoriontsu bat zegoela, goserik ez genuela ezagutzen, eta euskalduna beti ere planttakoa, gisakoa, behar bezalakoa izan zela”. Egunerokotik sortutako materialez literarioki erantzun dio Bordak kezka horri. Hamar puntuko agiririk ez duen aldarrikapena da “Kronika”. Gosea eta jauntxoak egon bai bait daude. Gisa askotako notableak ere bai. Testamendu gisako kronika mingotsa, gure “ondokoek jakin dezaten ez ginela osoki zoriontsu”.

Azken kritikak

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Mikel Asurmendi

Nirliit
Juliana Leveille-Trudel

Amaia Alvarez Uria

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Jon Martin-Etxebeste

Gogoan dut
Aritz Galarraga

Mikel Asurmendi

Indarkeriaz
Hannah Arendt

Ibai Atutxa Ordeñana

Poema bilduma
Amaia Lasa

Jose Luis Padron

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Hasier Rekondo

Hostoen hezurdura unatua
Maixa Zugasti

Jon Martin-Etxebeste

Bidea eta zauria
Askoren artean

Igor Estankona

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Jon Martin-Etxebeste

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Mikel Asurmendi

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Igor Estankona

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Jon Martin-Etxebeste

Artxiboa

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Hedabideak