kritiken hemeroteka

7.243 kritika

Azken kritikak

« | »

Gosaria Tiffany's-en / Truman Capote (Koro Navarro) / Elkar, 1989

Truman Capoteren mingotsa, kontaeraren soiltasuna Edorta Jimenez / Argia, 1989-06-11

Urlia eta here laguna harako etxalde haretan sartzen dira, bertakoak hiltzen dituzte —odol hotzean— eta alde egiten dute. Laster atxilotuko ditu poliziak, aldiz. Heriotz zigorra ezarriko diete behingoan, gero, epailearen ebazpena bete artekoan, sei urte fuze igaroko badira ere. Sei urte luzeotan sarritan hitz egingo du Truman Capotek kondenatuekin, berbaldioen ondorioz osatuko duelarik “Odol hotzean” Best Sellerra. Zinera ere egokitu zuten erreportai-nobela hau, oraintsu Hego Euskal Herriko zenbait pantailatan berrikustea izan duguna.

Zinerako egokitu zuten, halaber, orain euskaraz ere argitaratu den “Breakfast at Tiffany’s” edo “Gosaria Tiffany’s-en”, Elkar eta Koro Navarro izanik argitaletxea eta itzultzailea, azken honek ingelesetik hara ihardun duela, argitaidariek diotena sinestuz gero behintzat. Diodan baita, sarrera luzetxoa ekarri dudala oraingoan, bai, sarritan lan bakarra hartu izaten delako obra osotzat eta gainerakoak, tamalez, ezkutuan geratzen direlako, nahiz eta bigarren mailakoak ere oso duinak izan. Adituen ustez, Truman Capoteren honek bere hoberenaren beste merezi du, bada.

Euskaraz ere irakurtzeko era dugun hasierako nobela honetako hariak, hala ere, ez du besteak bezain gertaera erdiragarririk josten. Ez du, dena dela, mingostasunik falta, inondik ere. Kontatzen zaiguna soila eta laua da, itxuraz. Mundu Bigarren Gudatea garatzen da Europa aldean —besteak beste—; inperioko bihotzean, N.Y.en, aurrera egiten du eguneroko bizimoduak, aldiz. Bizimodu hori zelakoa izan zen erretratatu gura izan zigun, lehen pertsona erabilita, Truman Capotek, gizonetan arrakasta itzela izaten dakien harako neska haren bidez, gudatekoek atzekaldeko teloiarena egiten dutelarik.

“Homosexuala naiz, drogaren menpekoa naiz, egundokoa naiz”, halaxe aldarrikatu izan zuen inoiz Capotek berak. Hala bada, hasierako honetan bertan ikusten da, daburduko, ez diola begirune lar begiraturik idazleak “bere” gizarteari, egiten duen erretratoan, bera ikusle modura gertaerez at geratuta, esku trebeez sartzen bait du bisturia zaurietan.

Itzulpenari dagokionez, ene eritzian isilik gorde ezinekoak direnetariko batzu esango ditut, Mitxelenaren hitzak erabiliz horretan. “Esate baterako —dio Mitxelenak—, bat usuegi agertzen da, hagitz oker ez banabil, eta -a atzizkia bakanegi, erdararen moduan (hemen, nota bene, erdara gaztelania da, besterik azaltzen ez denean), kontutan eduki gabe gure “artikulu” hura ez dela erdarazkoa bezain mugatzailea, lasaiago lotzen duela izen-multzoa. Horrexegatik, hain juxtu, erabiltzen dugu erdarazkoa baino aise usuago” (Euskal idazlan guztiak VI, Hizkuntzalaritzaz I, 170. orr.).

Bestalde, ez dakit nik zertan baina, euskal plurala akatzeko ahaleginetan ari zaigu aspaldion telebista, irrati, egunkari eta bestetako bat edo beste. Taldekoa bide da oraingo itzultzaile hau ere. Gurata ala gura barik egiten dutenentz, auskalo; hilketa hortxe dihardute burutzen, lekukoon isiltasunak txalotuta. Amaitzeko —eta ez da azkena hurrengo akatsa— “nolatasuna” eta “nolakotasuna” bereizteko ere gai ez bagara —ene bada!— gureak egin du, lagunok. Hala osaturiko estandarra, herkideok, onartezina zaigu askori, beste tradizio aberatsagorik ere ,bada eta, aintzat hartzekoa. Gogorra da, bai, nik hau esatea baina, euskara batua ez da “bat” hamaikatxo bider idatziz batzen, ez eta norberaren kaleko ohitura denon ekandutzat hartuz eraikitzen. Are gutxiago itzulpenak unibertsaltasuna eskatzen duen halakoetan.

Azken kritikak

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Aiora Sampedro

Katigatu ninduzun librea nintzena
Laura Uruburu

Joannes Jauregi

Ezagutzaren matazak
Emagin

Ibai Atutxa Ordeñana

Ez erran deus
Jon Arretxe

Estibalitz Ezkerra

Poesia kaiera
Idea Vilariño

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Javier Rojo

Poesia kaiera
Cesare Pavese

Igor Estankona

Iraumen
Alexander Martinez Iturria

Peru Iparragirre

Amek ez dute
Katixa Agirre

Javier Rojo

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Mikel Asurmendi

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Goizalde Landabaso

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Aiora Sampedro

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Joannes Jauregi

Leuropa
Pablo Sastre

Aritz Galarraga

Artxiboa

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Hedabideak