kritiken hemeroteka

7.335 kritika

Azken kritikak

« | »

Hutsatik esperantzara / Juan Mari Irigoien / GAK, 1975

Juan Mari Irigoien, edo gure iragan urbila Xabier Lete / Zeruko Argia, 1975-05-18

Juan Mari Irigoienen izena euskal letretan laister izen ezagun biurtuko da. Irigoienek iragan urteko euskal poesiaren “Irun” saria irabazi zuen (euskal poesi-sariketetan, diruz eta propaganda-indarrez garrantzi duten sariketa bakanetako bat, planteamoldez oso urrun joan ez bada ere; hala eta guztiz, nork ez du noizpait “Irun” sariketara bere lanen bat igorri?).

Orain, Gipuzkoako Aurrezki Kutxa Probintzialak argitaraturik, Irigoienen “Hutsatik esperantzara” eta Iñaki Zubizarretaren “Heriotzaren eta bizitzaren mugetako ene hitzak” poemak argitaratuak izan dira. Zubizarreta, Irigoienek irabazitako iragan urteko “Irun” sariketan finalista izan baizen.

Hortaz gain, Juan Mari Irigoienek badu laister “Gero”-n argitaratua izango den nobela sendo eta garrantzitsu bat. Esan liteke Irigoien, gaur gaurkoz, eta nik irakurri dutana kontuan hartuz, poeta baiño nobelagille helduago dela. Hainbeste poesia eta hain prosa gutxi idazten den gure herri hontan, gertakizun hori paradoja ote? Gaiñera, hogeitasei urteko gazte bat nola izan liteke poeta baiño nobelagille helduago? Poesia ez ahal da ba euskal idazle gazte guztiek erabiltzen duten lehen literatur tresna? Bai, eta kaso hontan ere horrela gertatu da.

Baiña Irigoienen oparotasun irudimentsua, poesiari doakion muga neurtu eta hestuan baiño askeago mugitzen da prosa zabal, anple eta biurgunez beteriko baten barrokismoan. Eta hori bere nobela argitaratzen den egunean ongi ikusiko dugu. Bestalde, Irigoien injenuo bat da; mundua begi berriz begiratzeko eta gertakizun-gauza arraroz beterik aurkitzeka ahalmen miresgarria duen poeta. Baiña Irigoienen injenuitate hori ez da jakintasunik ezean edo borondate-on-keria ahul batetan funtsatzen, munduarekiko ikuspegi aske eta, ahal den neurrian, ez-konbentzional batetan baizik. Irigoien ez zaigu dena dakiten pedante hoien gisara agertzen (zenbat pedante! zenbat sasi-jakintza unibertsal!), naiz eta berak ere munduarekiko pentsamolde estrukturatu bat eduki: argi-itzal, xehetasun eta inguru-minguru askoz betea ordea.

Hutsetik esperantzara, edo esperantzatik hutsera (joan etorri pausadarik gabean, pentsamenduaren eta gogoaren argi-ilun eta erortze-goititzeek agintzen dutenez), inguratzen gaituen errealitate ukakorrez eta erretzen gaituen hustasun sakon batetaz eginiko gogoeta esistentzial bat da.

Berak bere burua definitzen duenez (behar bada halako konplazentzia narzisista pixka batekin), “desadaptatu”, “ero” baten ideia xume, sakon, illun, lilluragarri, bereziak dira esperantzaren jazkeraz jantzi nahirik ematen zaizkigunak. Irigoien, poesian, sentimenduaren oparotasunak espresioaren zehaztasuna perfekzio neurtu batetara moldatzen uzten ez duen garai batean dago oraindik. Hala ere, hasiera batean poetik formaren heldutasun hori ez da hain garrantzitsu; lehen urratsetan, lehen hitzetan, normala den bezela, ideiaren, sentimenduaren berotasunak bere inguru poetiko berezia sortu behar baitu.

Irigoien gazte da, zentzurik zabalenean; gu guztion gaztaroaren oihartzunak soma-erazten dizkigun idazle harrigarri hoietako bat. Baiña literaturan gazte izatea, berez, ez da merito; idazle on izatea bai ordea. Eta Irigoienek ongi idazten du, freskotasun, sakontasun berezi batekin, emozioa sorreraziz.

Bere “Hutsatik esperantzara” liburuan ez dago retorikarik, bertan ageri den guztia egillearen egia bizi-bizia baita; gazte baten bizi-esperientzia gazteak literatura “gazte” baten itxaropenera garamatzi.

Caracaseko dama beltzaren poemak, edo aitari eskainitako horrek, gazte izatearen indar guztia, filosofia guztia eta ausardi-garbitasun guztia berengan daramate.

Nere ustez, oraingo liburu hontako poemak laister argitaratuko duen prosa trinkoaren aintzindira dira. Irigoien, “bakarti”, eskritore on eta berezia izan liteke; errealismo poetiko onenaren aintzindari izatera deitua dago. Errealista, errealitatearen eder-itsusiak lilluraturiko bizi-zale bat delako; poeta, errealitatea berritxuratuko duen mintzaira harnasduna asmatzeko kapaz delako.

Hori guztia, HITZ HANDIRIK gabe.

Azken kritikak

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Aiora Sampedro

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Joannes Jauregi

Atzerrian
Nerea Balda

Ibon Egaña

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Javier Rojo

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Amaia Alvarez Uria

Ez dadila eguzkia sartu
Martin Etxeberria / Xabier Etxeberria

Amaia Serrano Mariezkurrena

Hariak
Yoseba Peña

Igor Elordui Etxebarria

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Txema Arinas

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Artxiboa

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Hedabideak