kritiken hemeroteka

7.413 kritika

Azken kritikak

« | »

Camembert helburu / Jon Alonso / Susa, 1998

Nork esan du artea aspergarria dela? Jose Jabier Fernandez / Euskaldunon Egunkaria, 1999-01-30

Jon Alonsok, aski ezaguna baldin bada ere gure literaturaren eta kulturaren mundu murriztuan, ez du oraindik obra oparorik. Harritzekoa bada ere, orain artean bi lan soilik argitaratu ditu: Idiaren eraman handia (1995) saiakera —Euskaltzaindia-BBK saria jaso zuen— eta urte berean Susaren eskutik argitaratutako Katebegi galdua eleberria. Oraingoan ere, hizpide dugun lan berria Susak plazaratu du.

Jon Alonsoren azken lan hau ez da saiakera klasiko bat, bai estiloz eta bai egituraz zeharo desberdina den beste zerbait baizik: eleberriz mozorrotu den saiakera. Edo hobeto azaltzeko asmotan, azken liburu honetan Jon Alonsok bere aurreko bi lanak bildu eta nahastu ditu. Batetik, gai baten inguruko saiakera dugu eta, bestetik, Katebegi galdua-n bezala, intriga eta misteriozko film baten antzera eraikitako eleberri baten aurrean gaude, pertsonaia bat eta elkarrizketa bizi eta erritmo azkarra duena.

Gaia zein den? Orokorrean artea, baina zuzenki, liburuaren azpitituluak dioen bezala, Toulouse-Lautrec mende bat geroago du Jon Alonsok liburuan hizpide.

Toulouse-Lautrecen azterketa

Toulouse-Lautrec XIX. mende bukaerako pintore frantsesa izan zen. Artearen historian bere ospea eta garrantzia postinpresionismoa izeneko higikundearen barnean sailkatua izan delako irabazi du. Higikunde horretan Toulouse-Lautrecekin batera Gauguin, Van Gogh eta Cezanne margolariek hartu zuten parte.

Haiek guztiak, berezko eskola edota taldea sortu ez bazuten ere —haien arte ko harremanak nahikoa eskasak eta gehienetan arazo ugariz beterikoak izan baitziren—, elkarrekin daude, garrantzi itzela baitute gero etorri zen arte berrian, hots, XX. mendeko abangoardietan eta haien ondorengoetan.

Haiek izan ziren errenazimendutik zetozen kontzeptu eta irizpide estetikoak hautsi zituztenak (perspektiba, eskortzoa, errealismoa eta abar), artea ulertzeko era berri bati atea irekiz: kolorearen garrantzia formarekin eta edukiarekin alderatzen badugu, artistaren sentimendua edozein gai edota mezuren gainetik, formaren garrantzia zirrara islatzeko orduan eta abar. Honetaz eta gai gehiagotaz hitz egiteko (XIX. mendearen bukaeraren eragina, argazkigintza asmakizunaren ondorioak, errealitatearen eta asmakizunaren arteko desberdinatasunak, orijinalaren eta faltsifikazioaren arteko harremanak…), Jon Alonsok Toulouse-Lautrec pertsonaia gisa erabiltzen du. Baina liburua azterketa pisutsu bihurtu beharrean, saiakera eleberriz mozorrotzen du, eta gure egungo garaietan kokatutako istorio bat kontatzen digu, lehendik Katebegi galdua eleberrian erabilitako elementuak berreskuratuz.

Jon Alonsori bi genero horien arteko nahasketa, mestizaia, oso ongi atera zaio, liburu bikain baten aurrean baikaude, bai saiakera gisa eta bai eleberri gisa. Alde batetik, arteaz kontatu, pentsatu eta hausnartzen duena, beti bitxia eta aberasgarria da; beste aldetik, eleberriak tentsioa eta interesa mantentzen du.

Istorioak zirrara sortzen duen garapena du eta, pertsonaiak pasarte batzuetan oso ongi definituak ez badaude ere eta elkarrizketek maiz luze jotzen badute ere, xehetasun horiek ez dira oztopo garrantzitsuagoa den ikuspuntu orokorrarentzat.

“Nork esan zidan niri artea aspergarria zela?”, galdetzen dio bere buruari eleberriaren protagonistak. Toulouse-Lautrecen margolan bati buruz ikerketa egin behar duen galerista euskaldun batek. Nik ere, liburu hau irakurri ostean, galdera bera egiten diot irakurleari. Norbaitek uste izan badu artea beti aspergarria dela, hemen du aukera iritziz aldatzeko.

Azken kritikak

Naufragoen altzoa
Gorka Setien

Igor Estankona

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Ibon Egaña

Amua
Aritz Gorrotxategi

Javier Rojo

Soinujolearen semea
Bernardo Atxaga

Txema Arinas

Afrikanerrak
Eneko Barberena

Joannes Jauregi

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Aiora Sampedro

Urre urdinaren lurrina
Jurgi Kintana

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Usoa Alberdi Fernández

Zeldak
Elena Olave

Alex Uriarte

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Iratxe Esparza

Iturria
Unai Elorriaga

Javier Rojo

Sorginak, emaginak eta erizainak / Emakumezko sendalarien historia bat
Barbara Ehrenreich / Deirdre English

Irati Majuelo

Ene herri txikia
Gaël Faye

Hasier Rekondo

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Javier Rojo

Artxiboa

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Hedabideak