kritiken hemeroteka

7.871 kritika

Azken kritikak

« | »

Laudanoa eta sutautsa / Edorta Jimenez / Txalaparta, 1996

Itsasoa suzko hitzetan Mikel Aldalur / Euskaldunon Egunkaria, 1996-03-30

Amaiur saila bereak eta bi ematen ari dela erakutsi digu berriro ere Txalaparta etxeak mundakarraren lan honekin. Luzera ezberdineko sei narraziorekin azaldu zaigu oraingoan Edorta Jimenez eta atsegina eta heriotza, finean Laudanoa eta sutautsa izan ditu guztiak giro beretsuan lotzeko osagaiak.

Liburua zabaltzen duen lehen narrazioak, Akitaniatik datorren berba berria izenekoak, Zumaiako Udalak antolatzen duen Julene Azpeitia ipuin lehiaketako azken ekitaldiaren lehen saria jaso zuen. Bizkaitarraren aurreko liburuetan ezagutu ahal izan genuen bezala, idazkeraren arauak ederki maneiatzen dituela erakusten digu oraingoan ere egileak. Dena dela, irakurketan aski trebatua ez denarentzat, hiztegia gardenegia gerta daiteke zenbaitetan: “Andreak aieru txartzat hartu du uhara, eta hasperen egin du. Hasperena aldarri bilakatu da: aldarria alarau eta alaraua eihagora”. Euskal hiztegiaren aberastasunen bila aritu nahi duenak badu nora jo narrazio honetan. Dama baten maitasunak bi zaldunen artean dakarren auzia da istorioaren ardatza eta ohorea hitz giltzarria: “Zaldunen urrezko arauak ezagutzen dituzten biren artekoa izan beharko zen Martin eta Godofredok dama bategatik zuten auziarria, odolez garbitu beharrekoa”.

Itsasoa sutan. Bidaia, ametsak eta lamiak dira bigarren narrazio hau irakurri ostean gelditzen diren arrastoak. “Ezen bidean abiatu denaren jomuga baita bideak irakats diezaiokeen oro ikastea”. Ametsak ditu bidaiariak, hasieran ulertuko ez dituenak eta gero ehotzen joango zaizkionak. Lehen pertsonan idatzitako orrialde hauetan barrena, bidaiariaren barne-gogoetek hartzen dute indarra: “Zenbat ate du bideak, zenbat hik heure baitan? Irten hadi barrura, sar hadi kanpora”, eta lamien sekretua da bidaiaria lotuko duena. Auzokoek eta auzokoen auzokoek ere lamiatzat dute bidaiariaren andrea…

Zerutik Ifernura du izena hirugarren kontakizunak eta zerutik ifernura pausu bakarra omen dagoela esaten du lehen esaldiak berak. “Istorio honetan Parabisuaz eta hondartzez, Ifernuaz eta haitzez, hitz egiten da. Emakumezko baten besotan Parabisua mundu honetako hondartzetan dela sinestu zuen fraidearen istorioa da honako hau”. Hirugarren honekin, Jimenezek benetan narrazio borobila lortu duela irizten dut. Fraidearen maitasunak eta aita irainduaren ohoreak irakurtzea merezi duen lotura estua dute amaieran.

Laugarren narrazioaren izenburuak ematen dio liburuari izena: Laudanoa eta sutautsa. 1912ko egunkari bateko albiste bat abiapuntu hartuta (kontsultan sendagilea tirokatzen duen emakumearena), emakume honen bizimodua, lanbidea, itxura, psikopatologia eta antzekoak aztertu nahi ditu txosten honen egileak. Liburuko kontakizunik luzeena da berau eta hipotesi hutsetatik abiatuta, hurrengo eguneko ekaitz zorigaiztokoaren gertaerak narrazioan tartekatuz, bi kontaketen arteko jokua da txostena: “Tiro egin du neskak eta bare geratu da itsasoa”. Bikaina.

Laburragoak dira azken bi narrazioak. Epopeiak eta Itotakoen arrastoa izenekoak. Lehenak, Jimenezek Azken fusila bere eleberrian azaldu zigun mundura itzultzen gaitu, trenbideak, tunelak, preso anarkistak, dinamita eta maitasuna kontagai hartuta. Aitari eginiko beste omenaldi bat ziurrenik. Azken narrazioa, kanposantuan dauden bi lagunen arteko elkarrizketan haritua, liburua dotore amaitzeko pausua da. Bere laburrean, liburuko istoriorik bikainena dela esango nuke. Ez da ageri itotakoen arrastorik. Baina mereziko du bilatzen hasteak.

Azken kritikak

Mamu eratortzeko moduak
Juanjo Olasagarre

Asier Urkiza

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Nagore Fernandez

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Paloma Rodriguez-Miñambres

Nikole bijotzekua
Edorta Jimenez

Mikel Asurmendi

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Irati Majuelo

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Hasier Rekondo

Ogia eta zirkua
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Totelak
Fermin Etxegoien

Asier Urkiza

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Paloma Rodriguez-Miñambres

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Txema Arinas

Bihotza negar eta irri
Maryse Conde

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Igor Estankona

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Jose Luis Padron

Artxiboa

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Hedabideak