kritiken hemeroteka

7.393 kritika

Azken kritikak

« | »

Manhattan / Edorta Jimenez / Elkar, 1994

Walk on the wild side Juan Luis Zabala / Euskaldunon Egunkaria, 1995-01-15

Gure gizartearen alderdirik basatienetara oso bisita gutxi egina da euskal literatura. Edorta Jimenez dugu gabezia horren aurka gogorren, zorrotzen eta zintzoen —gaizto izan edo gaizto agertzeko beldurrik gabe— jokatu izan duen idazleetako bat, eta “Manhattan” hauxe beharbada ahalegin horretan egindako saiorik sakon eta lotsagabeena.

Elementurik ilun, ezkutu eta zakarrenak sublimatu eta eder bihurtzen dituen literatura dugu, oro har, liburu honetakoa. Honelaxe hasten da, adibidez, triste eta sentikor, eder eta dotore, “Botila barruan gorderiko mezua” izeneko ipuina: “Gurea gomaz eta txokolatez ondo hornituriko maitasuna izan zen. Hustu genituen goma- kutxatxoen kartoiak kanuto filtroak egiteko erabili genituen, eta zuriz bete genituen. Gomek, aldiz, laranja azalez eta garagardo botilez beti gainezka izaten zen sastarrontzia koroieztatu ohi zuten”. (69. orrialdean hain zuzen, arranopola!).

Hizkeraren aldetik, euskarak orain artean behintzat oso berezkoak izan ez dituen giro ilun eta gordinenetara egokitzeko saio orekatua egin du Edorta Jimenezek, nola araztasun garbiegitik hala zabarkeria lotsagabetik ihesi.

Kontatutako istorioei dagokienez ere izan du Jimenezek zerbait berria egiteko asmorik, Raymond Carverren soiltasun argumentalaren bidetik jorik batzuetan, formula esperimentalak erabiliz beste batzuetan —nire gusturako astunegi geratu zaion “Zerrenda” ipuin-hitzaldian esate baterako—. Literaturtasunaren aldetik, iaz argitaratu zuen —eta gaztelaniara itzulirik ere argitaratu dioten— “Azken fusila” nahiago nik “Manhattan” hau baino, baina hori ez da asko esatea, “Azken fusila” azken urteotako euskal eleberririk onenetakoa iruditzen baitzait, behar baino ahaztu eta zokoratuago geratu bada ere.

Xabier Montoiaren “Emakume biboteduna” ekarri dit gogora “Manhattan” honek, eta, estutzen banauzue, Pablo Sastreren “Kristalezko bularrak” ere zaku berean sartu eta hara trilogia bikaina. Hemengo eta, batez ere, gaur-gaurko gizakiaren alderdirik ilun eta zakarrenak agertzen dira galtzailez betetako hiru liburuotan. Ustez itsusia denaren sublimazio ederra. Prosaren poetizazioa. Hiru liburu paradigmatiko hauei eta beste zenbait aportazio fragmentariagoei esker —Pako Aristi edo Xabier Mendiguren Elizegirenak kasu—, gure ipuingintza gure inguruko alderdi basatienak ezagutu gabe geratu izanaren lotsatik libre dagoela esateko moduan gaude. (Nahiz eta batzuentzat ezagutza horixe izango den, noski, lotsarik handiena).

Azken kritikak

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Untz Ohe

Miñan
Amets Arzallus Antia

Irati Majuelo

Hiru gutun Iruñetik
Patxi Zubizarreta

Amaia Serrano Mariezkurrena

Poesia kaiera
Louis Aragon

Igor Estankona

Poesia kaiera
Louis Aragon

Javier Rojo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Txema Arinas

Poesia kaiera
John Berger

Igor Estankona

Zorioneko familia
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Poesia kaiera
John Berger

Joannes Jauregi

Hondarrak
Ruben Sanchez Bakaikoa

Iratxe Esparza

Irautera
Castillo Suarez

Alex Uriarte

Isiltasunaren itsasargia
Ibon Martin

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Alaitz Andreu

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Hektor Rodriguez

Artxiboa

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Hedabideak