kritiken hemeroteka

8.020 kritika

Azken kritikak

« | »

Bestaldean / Itxaro Borda / Susa, 1991

Itxaro Bordaren agerpenak Angel Zelaieta / Euskaldunon Egunkaria, 1992-01-04

“Bestaldean” poema liburua irakurtean, elkarrekin batere zerikusirik ez daukaten gauza bik deitu didate atentzioa. Bata, bi poema modu irakurten dituzu. Alde batetik, “hitz neurtuz” eginiko hamarren bat poesia (sonetoa, terzetoak, kuartetak…, “zortzikoen” neurrietara moldatuak gehien bat, sinalefarik gabe kanturako emanak diruditenak). Bia, zein indartsu present datorkigun natura. Adibide bat jartearren, kasik orriz orri topo egiten dugu euriren batekin: euriaren desira, euriaren mingaitzean, euri nahiaren, euria ari zen, euriaren eresiaz, euri ttantta, eurite xoil, euriak burdinbideak bustitzen, euritan, euriaren aztaparrak, euriaren eroria, euriaren promesak, euriaren ahuspean, urarekilan, euriaren haiduru, euri uharrak, e.a.

Hiru erregistro linguistikoz ari zaigu: gehienetan zuka, kortesauen geletan gaudenetan, beraz. Gutxi batzuetan gizonezkoen hiketan, eta hainbestetan emakumezkoen hiketan, zenbaitetan Tere Irastorzari deitzen diolako eta bestetan alabari mintzo zaiolako. Behar bada, hiru mintzamoldeok egoera desberdin bat adieraziko dute; behar bada, hiru mintzamolde desberdin dira, baina tonua —beti ere gartsua— hirurotan antzekoa izango da.

Euskal erreferentea oso ugaria da: Fresnesko gartzela, Dolores Ibarruri, Bitoriano Gandiaga, Amikuze, Golko Pertsikoa, R. Ordorika, Sarri, Urbia, Arantzazu, Bereterretx, Tere Irastorza, Zaldibia, Donapaleu, Aturri, Irati Ibaia, Herrera de la Manchara bidaia…, eta baita Paris ere. Beste literatur erreferentzi batzuen artean, modu berezi batez gorputz hartzen du poemagintza barruan Bereterretxen kantuak.

Inoiz poesia soziala deitu horren itxurarik ere hartzen du, hala nola “lantokietan poesiak irensten ditugu” dioen inguru horretan. Hainbatetan, “bihar” hitzak izan lezake etorriko, edo ekar genezakeen paradisu baten oihartzunik: “geroa bihar bertan apurtuko zela”, hau da “egunen batean etorriko dela”.

Baina, neure ustez, Itxaroren poesien alderdirik indartsuena, eihagorarik gorena, oihu pertsonala da: “bakardade biluziaz” ari denarena, “desolazio egunak” bizi dituenarena, “mendeetako larderiari ez obeditzen” diharduenarena: egoera honetan espero duen eta bilatzen duen laguntza “bestaldean” aurkitzen da, “telefono kabina urdin” baten. Hori, beste hori, gizabanakoa da.

Behinola L. Bloy-k bezala hitz egiten digu, eta horretaz gaztigatzen gaitu ataritik bertatik, Luce Irigarairen hitz hauekin: “Si nous continuons à parler le même, si nous nous parlons comme se parlent les hommes depuis des siècles, comme on nous a appris à parler, nou nous manquerons. Enore… Les mots passeront à travers nos corps, par-dessus nos têtes, pour aller se perdre, nous perdre. Loin”.

Itxaroren mundua; nire iduriko, ez da mundu objektiboa ezta mundu razionala, subjektiboa baizik. Gehiago da sentimendu pertsonalaren expresamena, poetaren interioritatearen agerpena, mundu berri bat sortu nahiz. Horregatik da, agian, irakurgarri, bizirako literatura bizia delako.

Azken kritikak

Kandelikara
Harkaitz Cano

Peru Iparragirre

Zoonomia
Nerea Arrien

Paloma Rodriguez-Miñambres

Itzalen distira
Arrate Egaña

Hasier Rekondo

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Amets Iriarte

Zoonomia
Nerea Arrien

Maddi Galdos Areta

Ekaitza eta beste 34 ipuin
Kate Chopin

Paloma Rodriguez-Miñambres

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Mikel Asurmendi

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Amaia Alvarez Uria

Mina hartzeko ere
Juan Luis Zabala

Paloma Rodriguez-Miñambres

Gezurra berdaderoa
Bertol Arrieta

Pako Aristi

Uda betea
Aritz Gorrotxategi

Jose Luis Padron

Basairisa
Louise Gluck

Aitor Francos

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Mikel Asurmendi

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Artxiboa

Uztaila 2022

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Hedabideak