kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Plastikozko loreak erregearentzat / Xabier Montoia / Susa, 1998

Plastikoa ederra da Edorta Jimenez / Euskaldunon Egunkaria, 1998-06-06

Imanol Muruak eta Humberto Unzetak lau eskutara idatziriko Suetena Belfasten izenekoaren ostean beste lau bidaiaren kronika liburuak argitaratu ditu Susak. Azken biek, Xabier Montoiaren Plastikozko loreak erregearentzat eta Juanjo Olasagarraren Mandelaren Afrika, udaberri honetan ikusi dute kaleko argia. Beraz, eta bigarrena beste baterako utzita lehenari ekin aurretik, azpimarratu egin nahi nuke, zinez, literaturgintzaren arloan klasikoa den genero bat, bidaia-kronikena, gurean ere sortu eta zuzpertzeko Susak egiten diharduen ahalegina.

Tradizio zahar-zahar bati jarraituz, esan dezakegu irakurtzea bidaiatzea baldin bada, ia beti, are eta gehiago dela horretan, bai, irakurtzen dena bidaia-liburua denean. Bestalde, idazle asko bidazti amorratuak izan ohi dira, sarritan narrazio-edo poemagaiak, giroak eta idazteko behar (omen) den mundu-ikuskera halako bazterrak ezagutzetik etorri zaielarik. Badira leku batzuk, hala ere, idazleak bertan egon gabe ere ezagutzen dituenak, irudimenean lan egiten duten erreferentzi-lekuak, hain zuzen. Horietako batera egin zuen txango Xabier Montoiak: Memphisera.

Erraza litzateke esatea, baietz, Anfetamiña idatzi zuenak egunen batean Memphisera, R&R den munduko hiriburu nagusietako batera, ezinbestez. “Memphis aditu eta soul berba etortzen zait segituan gogora, Rufus Thomas, Etax-eko abeslari eta talde entzutetsuak, Al Green, musikari beltz horiek guztiak, eta Alex Chilton, jakina. Nire betiko kuttunak”, dio Montoiak liburuan. Haatik, Memphisera txango egiteko motiboa ez da izen horietan bilatu behar, bidaiarako bidez batezko jomugak badira ere. Bere Ford auto zaharrean sartuta, Graceland-era egin du Montoiak, Elvis Presleyren santutegira. Hori berori baita Erregea: Elvis!

Erregearen inguruan, zer da egiazko eta zer gezurrezko, egileak liburuari berak jarri dion tituloak dio, “plastikozko loreak” horiek hain zuzen. Liburuan metafora da plastikoa, kantariari errege izena ematearen ildoan desegoki ez datorrena. Azken batean, amets gehienetan biniloko ildoetan ereiten zireneko garaietan berak jaso zuen uztarik oparoena. Arrakasta horren zioaren bila doanaren bidaia ere bada alderdi horretarik liburua.

Nik uste, oso ezberdinak dira Montoiak Getxon abiatzean —liburuaren hasierako orrialdeak— eta bidaiaren amaieran plastikoaz dituen iritziak. Plastikoaren azpian Erregea dago. Eta Erregeak on egin zuena ona da. Musikaren aldetik. Eta kitto. Ez beza hori plastikoak ezkuta.

Liburuan aipatzen den plastikoak, bestalde, gogora dakarkit neure umetzaroa. Txikia nintzela ospetsu egin ziren plastikozko loreak etxeetan. Haiek erosten zituztenak edertzat zituzten era berean, Elvisen Graceland horren inguruan atondu den bisnisean plastikoa “ederra” da.

Amorruz, jakinguraz eta, azkenean, ironiaz gauzatu du bidaia Montoiak. Gero bidaia liburura ekarri du eta, bidaiatuz asmatzea etorri datorkion edonori legez, fikzioa ere sartu du tarteka, nik uste. Bidaia egiazkoa egitearren, ziur. Orain ni beste irakurketa bat egiteko astia noiz izango nago. Liburua bertan aipatzen diren musikariak entzun eta aldi berean irakurri nahi dut eta. Liburua irakurtzeko moduetako bat izan daiteke.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak