kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Plastikozko loreak erregearentzat / Xabier Montoia / Susa, 1998

Plastikoa ederra da Edorta Jimenez / Euskaldunon Egunkaria, 1998-06-06

Imanol Muruak eta Humberto Unzetak lau eskutara idatziriko Suetena Belfasten izenekoaren ostean beste lau bidaiaren kronika liburuak argitaratu ditu Susak. Azken biek, Xabier Montoiaren Plastikozko loreak erregearentzat eta Juanjo Olasagarraren Mandelaren Afrika, udaberri honetan ikusi dute kaleko argia. Beraz, eta bigarrena beste baterako utzita lehenari ekin aurretik, azpimarratu egin nahi nuke, zinez, literaturgintzaren arloan klasikoa den genero bat, bidaia-kronikena, gurean ere sortu eta zuzpertzeko Susak egiten diharduen ahalegina.

Tradizio zahar-zahar bati jarraituz, esan dezakegu irakurtzea bidaiatzea baldin bada, ia beti, are eta gehiago dela horretan, bai, irakurtzen dena bidaia-liburua denean. Bestalde, idazle asko bidazti amorratuak izan ohi dira, sarritan narrazio-edo poemagaiak, giroak eta idazteko behar (omen) den mundu-ikuskera halako bazterrak ezagutzetik etorri zaielarik. Badira leku batzuk, hala ere, idazleak bertan egon gabe ere ezagutzen dituenak, irudimenean lan egiten duten erreferentzi-lekuak, hain zuzen. Horietako batera egin zuen txango Xabier Montoiak: Memphisera.

Erraza litzateke esatea, baietz, Anfetamiña idatzi zuenak egunen batean Memphisera, R&R den munduko hiriburu nagusietako batera, ezinbestez. “Memphis aditu eta soul berba etortzen zait segituan gogora, Rufus Thomas, Etax-eko abeslari eta talde entzutetsuak, Al Green, musikari beltz horiek guztiak, eta Alex Chilton, jakina. Nire betiko kuttunak”, dio Montoiak liburuan. Haatik, Memphisera txango egiteko motiboa ez da izen horietan bilatu behar, bidaiarako bidez batezko jomugak badira ere. Bere Ford auto zaharrean sartuta, Graceland-era egin du Montoiak, Elvis Presleyren santutegira. Hori berori baita Erregea: Elvis!

Erregearen inguruan, zer da egiazko eta zer gezurrezko, egileak liburuari berak jarri dion tituloak dio, “plastikozko loreak” horiek hain zuzen. Liburuan metafora da plastikoa, kantariari errege izena ematearen ildoan desegoki ez datorrena. Azken batean, amets gehienetan biniloko ildoetan ereiten zireneko garaietan berak jaso zuen uztarik oparoena. Arrakasta horren zioaren bila doanaren bidaia ere bada alderdi horretarik liburua.

Nik uste, oso ezberdinak dira Montoiak Getxon abiatzean —liburuaren hasierako orrialdeak— eta bidaiaren amaieran plastikoaz dituen iritziak. Plastikoaren azpian Erregea dago. Eta Erregeak on egin zuena ona da. Musikaren aldetik. Eta kitto. Ez beza hori plastikoak ezkuta.

Liburuan aipatzen den plastikoak, bestalde, gogora dakarkit neure umetzaroa. Txikia nintzela ospetsu egin ziren plastikozko loreak etxeetan. Haiek erosten zituztenak edertzat zituzten era berean, Elvisen Graceland horren inguruan atondu den bisnisean plastikoa “ederra” da.

Amorruz, jakinguraz eta, azkenean, ironiaz gauzatu du bidaia Montoiak. Gero bidaia liburura ekarri du eta, bidaiatuz asmatzea etorri datorkion edonori legez, fikzioa ere sartu du tarteka, nik uste. Bidaia egiazkoa egitearren, ziur. Orain ni beste irakurketa bat egiteko astia noiz izango nago. Liburua bertan aipatzen diren musikariak entzun eta aldi berean irakurri nahi dut eta. Liburua irakurtzeko moduetako bat izan daiteke.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak