kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Betiko loa / Raymond Chandler (Iñaki Ibañez) / Igela, 1995

Paperetik zinemara Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 1996-07-20

Raymond Chandlerrek leku berezia du irabazia gure oroimenean. Idazle handia izan gabe, (handiagoak izan ziren faulkner edo Scott Fitzgerald) gure mende honetako pertsonaiarik handienetariko bat sortu zuen: Philip Marlowe. Nork ez du bera ezagutzen? Eta nobela klase baten oinarriak jarri zituen, polizia-nobelarenak, hain zuzen. Harrez gero, horrelako literatura (literatura baitira polizia-nobelak, laguna) idazten dihardutenen pertsonaiei halako susmoa hartzen diegu, ez ote diren Marloweren seme edo alabak, kasuan kasu. Marlowekerietan aritzea, esaten zaio argotean, polizia-ikerketa aurrera eramateko prozedura berezi bati.

Egia da zinemak izugarri lagundu diola pertsonaiari gure familiako bihurtzeko ahaleginean; egia da, gaur egun, zinemak kolektibitatearen mitoak finkatzeko indar eta botere handiagoa duela, literaturak baino. Egia ere bada, zinemak ez lukeela zentzurik izango, literatura ez balego azpitik. Azken finean, bai zinemak eta bai literaturak, munduaren ikuspegia eman nahi dute, teknika eta baliabideak izanik ezberdin.

“Betiko Loa” zinemazaleen bihotzean dagoen filmea dugu. Humphrey Bogartek jokatzen zuelako Marloweren papera. Nik, urte askotan, biak (aktorea eta pertsonaia) nahastu egin nituen nire oroimenean, eta niretzat Bogart Marlowe zen , eta alderantziz. Humphrey Marlowe eta Philip Bogart, bi bitan banatzen dira.

Baina “Betiko Loa” nobela bat da, Raymond Chandlerrek kaleratu zuen lehena. 1939. urtea zen, urte erabakigarria, inondik ere. Krisia, gerraren bezpera. Eta erdi-erdian Marlowe, sailkatzen zaila. Hona hemen Nosey Parkerren hitzak, argigarri izan daitezkeelakoan: “Nobela beltzaren alorrean pertsonaia borobila dugu Marlowe, borobilik bada: hogeigarren mendeko zaldun erraria, ez diruak, ez emakumeek, ez botereak eros ez zezaketena. bere kode moralaren zerbitzaria bai, baina ez beste ezeren, ezbeste inoren morroi”. Indibidualista eta ziniko, erantsiko nuke. Baina ez dira ezaugarri horiek niri gehien gustatzen zaizkidanak. Nobela egiteko modua egiten zait deigarria: deskripzioak justu, elkarrizketa arinak baina era berean sakonak, ironia, erremateko esaldiak…

Ezin bukatu hala ere, itzultzailearen lana goraipatu gabe. Oso polita euskaraz, bizi-bizia, erritmoz arin. Neurriko itzulpena, alegia.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak