kritiken hemeroteka

7.399 kritika

Azken kritikak

« | »

Betiko loa / Raymond Chandler (Iñaki Ibañez) / Igela, 1995

Paperetik zinemara Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 1996-07-20

Raymond Chandlerrek leku berezia du irabazia gure oroimenean. Idazle handia izan gabe, (handiagoak izan ziren faulkner edo Scott Fitzgerald) gure mende honetako pertsonaiarik handienetariko bat sortu zuen: Philip Marlowe. Nork ez du bera ezagutzen? Eta nobela klase baten oinarriak jarri zituen, polizia-nobelarenak, hain zuzen. Harrez gero, horrelako literatura (literatura baitira polizia-nobelak, laguna) idazten dihardutenen pertsonaiei halako susmoa hartzen diegu, ez ote diren Marloweren seme edo alabak, kasuan kasu. Marlowekerietan aritzea, esaten zaio argotean, polizia-ikerketa aurrera eramateko prozedura berezi bati.

Egia da zinemak izugarri lagundu diola pertsonaiari gure familiako bihurtzeko ahaleginean; egia da, gaur egun, zinemak kolektibitatearen mitoak finkatzeko indar eta botere handiagoa duela, literaturak baino. Egia ere bada, zinemak ez lukeela zentzurik izango, literatura ez balego azpitik. Azken finean, bai zinemak eta bai literaturak, munduaren ikuspegia eman nahi dute, teknika eta baliabideak izanik ezberdin.

“Betiko Loa” zinemazaleen bihotzean dagoen filmea dugu. Humphrey Bogartek jokatzen zuelako Marloweren papera. Nik, urte askotan, biak (aktorea eta pertsonaia) nahastu egin nituen nire oroimenean, eta niretzat Bogart Marlowe zen , eta alderantziz. Humphrey Marlowe eta Philip Bogart, bi bitan banatzen dira.

Baina “Betiko Loa” nobela bat da, Raymond Chandlerrek kaleratu zuen lehena. 1939. urtea zen, urte erabakigarria, inondik ere. Krisia, gerraren bezpera. Eta erdi-erdian Marlowe, sailkatzen zaila. Hona hemen Nosey Parkerren hitzak, argigarri izan daitezkeelakoan: “Nobela beltzaren alorrean pertsonaia borobila dugu Marlowe, borobilik bada: hogeigarren mendeko zaldun erraria, ez diruak, ez emakumeek, ez botereak eros ez zezaketena. bere kode moralaren zerbitzaria bai, baina ez beste ezeren, ezbeste inoren morroi”. Indibidualista eta ziniko, erantsiko nuke. Baina ez dira ezaugarri horiek niri gehien gustatzen zaizkidanak. Nobela egiteko modua egiten zait deigarria: deskripzioak justu, elkarrizketa arinak baina era berean sakonak, ironia, erremateko esaldiak…

Ezin bukatu hala ere, itzultzailearen lana goraipatu gabe. Oso polita euskaraz, bizi-bizia, erritmoz arin. Neurriko itzulpena, alegia.

Azken kritikak

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Amaia Alvarez Uria

Itzuliz usu begiak
Anjel Lertxundi

Joannes Jauregi

Iturria
Unai Elorriaga

Aiora Sampedro

Zeldak
Elena Olave

Javier Rojo

Susmaezinak
Itxaro Borda

Estibalitz Ezkerra

Irautera
Castillo Suarez

Alex Uriarte

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Untz Ohe

Miñan
Amets Arzallus Antia

Irati Majuelo

Hiru gutun Iruñetik
Patxi Zubizarreta

Amaia Serrano Mariezkurrena

Poesia kaiera
Louis Aragon

Igor Estankona

Poesia kaiera
Louis Aragon

Javier Rojo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Txema Arinas

Poesia kaiera
John Berger

Igor Estankona

Zorioneko familia
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Artxiboa

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Hedabideak