kritiken hemeroteka

7.057 kritika

Azken kritikak

« | »

Beti eder dena / Karlos Linazasoro / Erein, 2006

Adimenaren jokoa Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 2007-02-02

Ez da jenero (ezta enero ere) erraza aforismoena. Egia esan, idazle aforismozale adina aforismo klase dago, eta horrek esan nahi du “hainbat buru hainbat aburu” bezala “hainbat lirismo hainbat aforismo”, bertsotan hasiz gero. Badu bertsogintzarekin zerikusia, hitzak jokoan eta jolasean jartzeko ekimen ludiko (alegia lurtar) talogarriariaren ondorioz (barka, txalogarri esan nahi nuen). Esateko: “Beti eder dena, ez da ederrena”. “Ezer ez da betiko, dena betiko delako”. Irudi eta pentsamendu joko eta jolasa ere bada hortxe, koanto. Aforismoa lantzen duenak, dena dela, perla-hazlearena egiten du, perla on eta eder bat (begi eder dena) eskuratzeko, maskor asko bota behar. Aforismo eder bat lortzeko ere, orri asko bota behar (zakarrontzira edo zekorrontzira, auskalo). “Zakarrontzian umiltzen diren eskuizkribuak”, idazleak esaten digun bezala. Edo bestelako hitzez esanda: “aforismoak dieta zorrotzak egiten duten nobelak dira”.

Teoria hori, zeinaren arabera aforismoa nobela argala baita, lehendik ere landua du Karlos Linazasorok. (ikus bedi Bestiarioa). Txantxa usaina du den horrek, eta txantxa modura kutsagarria da guztiz. Baina badira benazko aforismoak ere liburuan: “Literaturak, ia beti, idazlearen eskastasuna argitaratzen du”. Alderantziz ere esan daiteke, baina hori beste kontua da.

Aforismoa, ezer izatekotan, adimena da, adimen laburtua, adimen saltaria, adimena sutan. Laburtasunak erabakitzen du. Aforismoa salda egiteko pastilla kontzentratu horietakoa bezalakoa da. “Osoagoa naiz, neu gabe”. Salda osoa, saldarik gabea. Espiritu huts, irudi huts, hitz huts, baina sekula ez hutsaren espiritu, irudi edo hitz.

Poesia ere bada aforismoa, baina zabalpenik behar ez duen poesia, hitzaren neurriko neurritasuna. Izan ere, adimenaren neurria neurririk gabeko adimena da, adimen infinitua.

Poliki irakurri behar dira testuok, poliki eta saltaka, batetik bestera igaroz, hestetik hestera bezala. “Galdua naiz, baina ez galdu naizelako”. Beti dago zer aurkitu, galduan ere.

Azken kritikak

Keinu konplizeak
Karlos Cid Abasolo

Alex Uriarte

Zu entzuteko gaude
Xabier Mendiguren Elizegi

Estibalitz Ezkerra

Bihotzean daramagun mundua
Maite Darceles

Javier Rojo

Stereo
Miren Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Duchampen inguma
Eric Dicharry

Igor Estankona

Balou mendikateko balada
Yan Lianke

Javier Rojo

Gaur galtzea tokatzen da
Gotzon Hermosilla

Aiora Sampedro

Balou mendikateko balada
Yan Lianke

Joannes Jauregi

Ileak uretan
Josu Penades

Amaia Serrano Mariezkurrena

Erreka haizea
Sonia González

Iratxe Esparza

Errukiaren saria
Iñaki Irazu

Javier Rojo

Tximeletak bizkarrean
Ugaitz Agirre

Peru Iparragirre

Gaur galtzea tokatzen da
Gotzon Hermosilla

Javier Rojo

Erreka haizea
Sonia González

Aiora Sampedro

Artxiboa

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Hedabideak