kritiken hemeroteka

7.357 kritika

Azken kritikak

« | »

Mailuaren odola / Aingeru Epaltza / Elkar, 2006

Maisuaren tinta Ibon Egaña / Berria, 2007-01-21

Aurreiritzi birekin (gutxienik bi aitorgarrirekin) ekin dio irakurleak Epaltzaren Mailuaren odola irakurtzeari. Nobelagileari dion estimu handia, batetik, eta eleberri historikoari genero bezala dion erreparoa, bestetik; azken hau ezezagutzan oinarritua, ziurrenik (gehi edonor atzera botatzeko moduko azala, bidenabar esanda).

Nobela historikoa da, esana da, Epaltzaren azkena, Nafarroako erresumaren azken mendea bilduko duen Erresuma eta fedea trilogiaren lehen atala. Eta pentsatu du irakurleak garai historikoaren hautapenean eta jorratzeko maneran asmatu duela iruindarrak, gurean mitoz eta klixez josiriko eta ideologiek gorri ala beltz marraztutako garai historikoaren berrirakurketa proposatzean. Interesgarri gertatu zaio erresumaren garaietara begiratzeko modua ere: batailetan bainoago eta haiekin batera giro eta garai oso baten birsorkuntza egiten jakin duelako egileak, xehetasunik txikiena ere ongi zainduz, dokumentazio lan eskerga eginda, eta pertsonaien egunerokotasunari, bizitza arrunteko aspektuei arreta emanda. Iragarritako porrot baten kontakizuna egitean, epikaren gainbeheraren testigantza ere (eta hein batean parodia) egin du Epaltzak, saihestuz orobat gizartearen eta pertsonaien arteko banaketa zurrun eta manikeoa (hain ohikoa historiaz mintzatzean), eta bistaratuz zenbait erabaki indibidual nahiz kolektiboren ausazkotasuna.

Nobela historikoa da Epaltzarena, baina pertsonaia nagusi baten inguruan eta haren garapenean ardaztua. Pertsonaiaren hautapenak eta nolakotasunak ere baldintzatzen du, beraz, nobelaren eitea, eta horretan ere Epaltza fin ibili dela pentsatu du irakurleak. Ez Albret ez Borboi (baina bai haien itzal) eta ez gizon ez ume den Joanes Mailu protagonista eta narratzaile izanik, bere izaera bitarikoak, itzalpekoak, sasikoak aukera anitz zabaltzen dizkio narrazioari: batetik, mutikoaren bizitzarako iniziazioaren urratsak eta horrek dakarzkion gatazkak mahaigaineratzen dira, eta bestetik, Mailuxkaren izaera sasikoak senide arteko harremanetan arakatzera darama idazlea (ama-seme harremanak, anai artekoak, Kain eta Abel gogora), era berean desegokituaren, sustraigabetuaren psikologian eta gizarte harremanez hausnartzera.

Ispilu eta simetria jokoak (Migel Mailu-Henrike II.a, Joanes Mailu-Henrike III.a), paralelismoak, aurki-ifrentzu jokoak erruz baliatzen ditu Epaltzak eta horietan oinarritzen da (bere beste lan zenbaitetan bezala) nobela egituratzerakoan ere, haiei etekin joria atereaz, baina —berriz eskergarri— manikeismorik gabe. Bi plano narratiborekin (Joanes Mailuren lehen pertsonako narrazioa, eta hura leitzen duen Axularren beranduagokoa) egiten du jolas halaber, nobelari euskal literaturaren historiak izan ez duen corpusa sortzera jolas eginez. Agian plano bien arteko hari horiek fruitu gehiago eman lezaketela (edo datozen aleetan emanen dutela) etorri zaio irakurleari, baina, gainerakoan, maisuki lotu direla hari narratibo askotariko eta anitzak.

Epaltzaren honetan saihestezina zaio irakurleari hizkuntzaren edertasuna goraipatzea: metaforak (esaldiko bana ia), konparazioak, lexiko aberastasuna, sintaxi jostaria… hizkuntzaren plastikaz gozatzeko liburua ere badelako Mailuaren odola; baina horrexek eragozten dio, susmoa du irakurleak, abentura nobela soila irakurri nahi duenak eskatzen duen erritmo bizitasuna izan dezan.

Mailuaren odola amaitu eta pentsatu du irakurleak aurreiritzi bat berretsi zaiola, Epaltzaren nobelarekiko maisutasuna, alegia, eta bigarrena erabat uxatu ez badu ere (generoarekiko mesfidantzarena), jakin duela gozatzen sail horretakoa bide den lan honekin. Aurreiritzien gainetik. Edo azpitik.

Azken kritikak

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Joannes Jauregi

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Aiora Sampedro

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak