kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Itsaso aurrean / Bingen Ametzaga / Susa, 2006

Olerkietan tradizio-eusle, itzulpenean berritzaile Iratxe Retolaza / Berria, 2006-07-02

Gaur egun, unean uneko literatur sorkuntzarekiko arreta, harrera eta presa gailentzen da. Halako egoeran, eskertu egiten dira egunerokotasunaren erritmo arina pausatu eta atzeranzko begirada patxadatsurako gonbita egiten diguten irakurgaiak. Eta horrelakoxea da gaur aipagai dudana. Bingen Ametzagaren poema eta poesia itzulpenen bilduma, alegia.

Bingen Ametzaga idazlearen oihartzun urruna besterik ez zitzaidan heldu, eta haren idazlanetara (Hamleten itzulpenera, konkretuki) hurbiltzeko saioa behin baino ez nuen egina, eta hura ere kasualitate hutsez, Hamletekiko zaletasunak gidaturik. Hortaz, Ametzagaren zenbait literatura-lan biltzen dituen argitarapen honek leiho berri bat zabaldu dit, euskal literaturaren iraganerantz eta tradiziorantz hurbiltzeko leiho berri bat. Eta Ametzagaren poemak ezagun zituenarentzat ere bilduma honek irakurketa eta ikuspegi berri bat zabaldu ahal diolakoan nago.

Bilduma honek ezezagun nuen idazle baten testuetara zuzen-zuzenean hurbiltzeko aukera emateaz gain, bi ibilbide (literatur sorkuntza eta literatur itzulpengintza) erkatzeko eskaintza ere eman dit. Eta haren euskal poemak eta poesia itzulpenak hurrenez hurren irakurtzerakoan, ezin uka Bingen Ametzaga aurpegi bikoa izan zenik. Eta Koldo Izagirrek atonduriko hitzaurrean adierazi bezala, bi ibilbide horiek antza ezkonezinak bihurtu zitzaizkionik ere ezin uka. Euskaraz sorturiko poemetan (hobeto esanda, olerkietan) Euzko Pizkundeko olerkarien —bereziki Lizardiren— poetikaren oihartzun zuzena arnas badaiteke ere, hamaika poeten (Chaucer, Shakespeare, Turgenev, Whitman, Wilde eta abar) poemak euskarara bihurtzeko saioetan, berriz, olerkarien poetika estu eta arautu horretatik urrundu egiten da. Beraz, euskal sorkuntzan tradizio-eusle izan zen, ez soilik hasierako urteetan (1919-1936) —ulergarria Euzko Pizkundea puri-purian zegoelako garai hartan—, baita azken aldiko poemetan ere (50eko eta 60ko hamarkadan) —euskal poesian jada bestelako joerak eta berrikuntzak abian jarri ziren arren—. Poesia itzulpenetan, ordea, berritzaile izan zen. Azken honetan ibili zen bereziki trebe, eta sona ere jardun horrek eman zion. Biak ala biak, dena dela, Euzko Pizkundearen seme izatearen ordain. Azken batean, Euzko Pizkundeak euskal sorkuntza bultzatzearekin batera, itzulpengintza ere biziarazi zuen (sariketen bitartez, kritikaren bitartez eta abar), nahiz eta jardun horri behar bezainbesteko garrantzirik eman ez zaion gure tradizioan. Izan ere, Euzko Pizkundeak itzulpengintza ere euskara gaitu eta kultur hizkuntza bilakatzeko premiazko bidetzat zuen. Horra hor Orixeren itzultzaile-jarduna eta itzulpengintzaren inguruko iritziak ere. Eta Ametzagaren poemak eta itzulpenak aurrez aurre geureganatzeko aukera izatean, Euzko Pizkundearen onurak eta gaitzak ere aurrez aurre zabaltzen zaizkigu. Onurak, literatur hizkuntza aberastu eta berritzeko itzulpengintzak duen garrantziaz ohartu zirela; gaitzak, itzulpengintzak eskainitako eredu berri horiek sorkuntzarako baliatu ez zirela.

Ondorioz, euskal literaturaren ibilbideko testu ahaztuak bildu eta berrargitaratzea, ezinbestean, tradizioarekiko solasa zabaltzera dator, eta kasu honetan, berezi-bereziki Euzko Pizkundeaz heldu zaigun irudia zabaltzera dator, gehienetan Euzko Pizkundearen ordezkaririk entzutetsuenen itzalak gainerakoen jarduna apaldu baitu, eta gainerakoen oihartzun hori eten. Horregatik, Ametzagaren bilduma berri hau geure tradizioa berriro ikustatzeko aukera paregabea da.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak