kritiken hemeroteka

7.544 kritika

Azken kritikak

« | »

Itxoidazu Cafe de Passy-n / Xabier Etxeberria / Martin Etxeberria / Elkar, 2004

Bi buru, lau esku Aingeru Epaltza / Nabarra, 2005-06

Berriki eman digu prentsak Paco Ignacio Taiboren eta Marcos komandanteordearen artean idatzitako nobelaren berri. Xixongo Aste Beltzean hura izanen omen da, heldu den uztailean, erakargarri nagusietarik. Ulergarria dugu zapatista mexikarra genero beltzean aritzeak jakin-mina piztea. Bertzalde, literaturaren munduan, beti izaten da albiste bi bururen eta lau eskuren elkarlanaren emaitza. Masturbazioa baino bakarragoko ekintza izan ohi da eleberri baten sorrera; hala ez dena, beriz, esperimentu edo bitxikeria. Horrez gain, egoskorkeria eta burugogorkeria ditugu idazlearen marka, eta horiek ez izaki lankidetzarako bidelagun onak. Halako ajeei amore emanen bazaie, poliki hartu behar dute elkar besoz beso ari nahi duten idazleek.

Garbi dago Xabier Etxeberria eta Martin Etxeberria zarauztarrak ongi moldatzen direla elkarrekin. Noski lagungarri zaie elkarren anaiak izatea, bikiak endemas. Ezagun dute “Itxoidazu Cafe de Passy-n” plazaratu berrian. Ez dakigu non sartzen den bataren eskua eta non ateratzen bertzearena. Testuari antzematen zaio, orobat, ederki gozatu direla elaberri hau idaztean. Egin kontu: Xabier eta Martin izeneko bi anaia biki zarauztar ditu protagonista nagusi, egun osoan elkarri zirika eta kristorenak erranka ibiltzen direnak. Dena dela, denbora-pasa edo anaia-terapia baino zerbait gehiago da “Itxoidazu Cafe de Passy-n”.

“Road movie antzeko bat, pertsonaia patetiko samarrekin”. Bere kapituluetariko ba-tean Bator idazlan honen definizioa. Autofikzioa boladan dago eta etxeberriatarrek ez diote tentaldiari itzuri ahal izan. Egileek izen eta itxura bereko protagonista horiek Frantzian barna paratu dituzte, 2002ko udan, nobela bat elkarrekin idazteko aitzakian. Hain juxtu ere, nobelagai hori da “Itxoidazu Cafe de Passy-n” izeneko nobelan irakurleak aurkituko duen bertze kontakizuna. 1970eko udazkenean gertatzen da eta apezgai ohi donostiar batek Parisen eta Paris ondoko herrixka bateko barnetegian bizi dituen pasadizoek dute gorpuzten: 68ko iraultza galduaren hondarrak, arte mundua, garaiko giro politiko eta sozialaren oihartzunak, ETA, are XVII. mendeko jansenismo frantsesa ere. Bigarren ildo horren osagai ugariak bertzearekin tartekatuz doaz, liburuan berean —nobela bati buruzko nobela, azken batez— iragartzen den zapore mingotseko bukaer(et)araino.

Hainbertze soka muturren arteko loturak bortxatu samarra ematen du batzuetan. Elkarrizketak eta egoerak alferrik luzatu direlako iduripena bilduko du bertze zenbaitetan irakurleak. Akats horien gainetik —300 orrialdetik goiti egiten duen liburu batez ari gara— “Itxoidazu Cafe de Passy-n” gutitik gehiagora doa. Eta interesgarritasuna handituz bezala, are nabarmenagoa da haren freskotasuna, are eskergarriagoa hango eta hemengo pasarteak zipriztintzen dituen umore ukitua eta are atseginagoa etxeberriatarren hizkera gazia. “Potroximel”, “gizajopotroa”, “portzulokeria”… laguna iraintzeko hainbertze hitz elkarren segidan irakurri gabe geunden aspaldi gure literaturan. Bata hainbertze aurkikuntza linguistiko ere halako ikuspegi politiko —eta militar— baten balorazioa egiteko. “Herrijasotzaileak” edo “militontismoa” zer diren badakigu gaurgero. Kontatu nahi izan digutenaren aurka, gaurko keria batzuk giroan zeuden duela 35 urte ere. Horretaz ere ohartarazi nahi izan digute etxeberriatarrek, harribitxi tikiz jositako nobela honetan.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Ibai Atutxa Ordeñana

Poesia kaiera
June Jordan

Aiora Sampedro

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Igor Estankona

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak