kritiken hemeroteka

7.497 kritika

Azken kritikak

« | »

Itzalak / Iban Zaldua / Erein, 2004

Argilunetan oro denean itzal Josu Lartategi / Deia, 2005-03-08

Itzala egon dadin argi iturriren bat behar da, bai eta argi horri oztopo dagion gorputzen bat ere. Orduan sortuko da itzala. Arazoa dateke argi bakarra ez badago, edo lausoa bada dena, edo argiaren ahuldadeak itzal jakinik gabeko mamuartea sortzen badu, edo argiluneetan bagabiltza. Argiluneetan bereziki, definigaitza da zer den eta zer ez den itzal: antzemanezina dugu, zentzu zabalean, zer den zer, nor den nor, nora doan zer, nondik datorren nor… Bestalde, itzalen irudiaren erabilerarekin jarraitzeko, ispilutzat ere hartzen dena adierazteko bailo du itzalak. Zentzu horretan, itzalak edo ispiluak edo errealitateak edo munduak edo unibertsoak (pluralean) aipatzen baditugu, Herio merkatari aberatsaren morroiaren aurrean bezala gera gintezke, harriturik, nola joka ez dakigula, dena baita errealitate, nahasian badator ere, mundu paraleloak daudela dakusagulako, elkarri eragiten diotenak eta berezko bizitza dutenak. Unibertso paralelo horiek oso egunerokoak eta ulergarriak dira askotan: megasaltokietako giza komunitate ezkutuak; idazleen eta beren pertsonaien arteko harreman ikaragarria; konspiraziotan dabiltzan taldeak… Bada narraziootan zerbait bereziagoa ere, hari ikusezin bat, pertsonen arteko lotura estrainioa, badoana eta badatorrena, ikuspegi desberdinekoa (nork begiratzen duen…), Nekane, Marga, Eduardo eta Aritzen kasuetan legez.

Ipuin sorta honetako pertsonaiak ere harriturik bizi dira. Pertsonaia bihurtua zaigun kontalaria ere harridura orokor horretan kokaturik dago, aski galdua edo desnorabidetua, ondo menpean ez duen mundu eta egoera batzuen erdian. Irakurleok ere harritzen gaitu Iban Zalduak, eta pertsonaia desorekatu xamar horien galeriara garamatza, ustekabez jositako narrazio laburrak baliatuz.

Ipuin fantastikoak dira “Itzalak” honetakoak. Baina, generoaren askatasunari eta iradokitze gaitasunari esker, errealismotik abiatzen den fantasia edo fantasiatik abiatzen den errealitatea irudika daitekeenez, errealitatea baino errealagoa egin dakiguke dena. Horrekin jokatzen du Zalduak, “Nobela hura” ipuin argigarrian bezala.

Ironia berezko ezaugarria dute Zalduaren orain arteko ia lan guztiek; oraingoa ez da salbuespena. Ironia baino, hatza begian sartzea gustatzen zaiola egingo nuke, bai eta etengabeko gezurrezko eta benetako erreferentziekin ibiltzea ere. Horrek guztiak, estilo irakurterraz eta nire irudiko lautxoarekin batera, iritzi artikulu edo egutegi pertsonal sortzaileen ukitua ematen dio osotasunari.

Berehalakoan irensten den ipuin liburua dugu “Itzalak”, jakinminean behin ere huts egiten ez duena, ipuingintza fantastiko onenean bezala ustekabeko amaierez josia, eguneroko errealitatearen iruntzi harrigarriak, edo nahiago bada, telesail mitikoan bezala, errealitatearen mugaldekoak.

Azken kritikak

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Hasier Rekondo

Zendabalitz
Erika Elizari

Javier Rojo

Zendabalitz
Erika Elizari

Aiora Sampedro

Isiltasun urte luzeak
Francisco Castro

Joannes Jauregi

Bertsoaren harria
Koldo Izagirre

Mikel Asurmendi

Karanbola hirukoitza
Eneritz Artetxe

Amaia Alvarez Uria

Bilduma bat
Sandro Penna

Irati Majuelo

Bilduma bat
Sandro Penna

Igor Estankona

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Javier Rojo

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Mikel Asurmendi

Izurria
Albert Camus

Txema Arinas

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Hik ez dakik zer den beldurra
Karlos Linazasoro

Aiora Sampedro

Lisboako setioaren historia
Jose Saramago

Joannes Jauregi

Artxiboa

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Hedabideak