kritiken hemeroteka

6.959 kritika

Azken kritikak

« | »

Mitxoleta elektrikoetan koleopteroak / Mitxelko Uranga / Ediciones Beta, 2010

Nihilista baina erromantikoa Igor Estankona / Deia, 2010-06-05

Noizean behin agertzen da liburu bat bihurria, titulutik hasi eta azken poemara arte harriduraren eta plazeraren artean erabiltzen zaituena. Mitxoleta elektrikoetan koleopteroak halakoxea da, titulua bezain ezinezkoa, azalean dakartzan amapolak bezain haluzinagarria. Mitxelko Urangaren lana oso irregularra den Ediciones Betaren eskutik dator, eta nahiz eta argitaletxe honetan editorearen papera —edo gutxienez gustu ona edo hizkuntza zuzentasuna jagongo duen norbaitena— ez den ikusten, bistan da berangotarrak mimoz ondu duela, detaile guztiak zainduz, poemen ordena eta ilustrazioak barne. Bejondeiola.

Ondo baino hobeto kokatzen gaitu idazleak bere unibertsoan, laburpentxo bat eginez kontrazalean: “Zuritu beharreko patata hau ez da kriptograma hutsa, metaforek tuberkuluaren errizometatik zehar bidaiatzen badute ere. Bukatugabeko artelana da, ez autoreak bukatu ez duelako, hamaika forma ezberdin hartu ditzakeelako baizik. Bat ez den bat da, bidai kaleidoskopikoa, bidai eskizofrenikoa, nahi bada”. Filosofiari buruzko blogak alde batera utzi eta erdi nihilista, erdi erromantikoa den liburu hau dakarkigu, edozelan ere irakurri beharrekoa, ondo ulertzeko nihilismo eta erromantizismoaren itxurazko kontraesan hori.

Eskizofreniak jota baina hala ere argikusmen itzelarekin uste dut egiten duela berba Mitxelko Urangak, berbek eurek zentzua galtzen duten lurraldeak ibiliz. Intsektu bilduma baten antzera, orratzekin kortxora dakartza mila zomorro, mila argi, gure amets eta amesgaiztoen metafora direnak, Txakur andaluziarra filmeko inurrien antzera kili-kili egiten dutenak ariman.

Mitxoleta elektrikoetan koleopteroak honetan ez da sintaxia behartzen, baina bai lexikoa. Modu horretan formak eta zentzuak, itxura batean ez datozenak bat, bat egiten dute. Tentsio antzeko bat sortzen da hitz hutsen eta horiek baino sakonagoa den esanahiaren artean.

Askatasunari buruzko gogoeta bat da finean Mitxoleta elektrikoetan koleopteroak, hizkuntzaren zoramena bera askatasun ariketa bihurtzen duena. Morrison edo Vallejo edo Baudelairek erabili zuten modu-moduan darabil hizkuntza: zerrenda luzeak, zentzumenen nahastea, sinestesia… Askatasunari buruzko gogoetok inplizituak dira gehienetan, baina inoiz esplizituki ageri dira. Ez dira hausnarketa handiosak, ezpada dugun libertate estuari buruzko bururakizun freskoak, autorearen filosofo alderditik urruntzen eta poetaren lanera gerturatzen direnak. Gizakiaren egoera ia-ia gatibutzakoa darabil libertatearen kontra-definizio modura: “Askatasuna? / Beharbada / nire gorputzaz gozatzeko adina daukat” (23. orrialdea); edo “Baina barre egiten dut, / nire esku artean askatasuna baitaukat. / Pittin bat baino ez bada” (46. orrialdea).

Rotterdamgo Erasmok ere bazioen; zoramena jakintzaren prezioa, zigorra da, jakin dakitela uste dutenentzat. Mitxelko Urangak ere, filosofia irakaslea bera, badaki horrenbeste: “Mitxoleta gorrien xarma beldurgarri pozoitsua da, elektrizitatearen fluxu pizgarria, koleopteroen bakardadea desertuan. Gorputzik gabeko mamua da, jaioberriaren lehenengo berba, hontzaren ulua egunsentian…”.

Abangoardiarik gabeko garaiotan abangoardiako definitu daitekeen poemategia da hau beraz. Ez da erraz agortzen, eta irakurketa posible asko ditu, sinboloz beteriko pieza zoramenezkoen erritmo biziari esker. Horregatik, ez da irakurketa “errazekoa”. Bihurria eta makurra da batzuetan, sinpletasunaren kontrakoa eta probokatiboa. Urangaren ariketa arriskutsua da, baina magikoa eta bestelakoa ere bai. Asperdurak behintzat ez zaitu hartuko, irakurle. Uste dut merezi duela lerro hauetara hurreratzea, aurreiritzi eta juzkurik gabe.

Azken kritikak

Mundu ikuskerak euskal narratiba garaikidean: modernitatearen krisitik postidentitatearen promesera
Gorka Mercero

Mikel Asurmendi

Biennale
Beatriz Chivite

Peru Iparragirre

Mina edo libertatea!
Kepa Larrea

Javier Rojo

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

Amaia Alvarez Uria

Nora goaz euskalduntasun honekin?
Joxe Manuel Odriozola

Joannes Jauregi

Gaizki ulertua
Irene Nemirovski

Aiora Sampedro

Hitzontziak
Xabier Montoia

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Rosalia de Castro

Igor Estankona

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Javier Rojo

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Peru Iparragirre

Gerezi denbora
Inazio Mujika Iraola

Amaia Serrano Mariezkurrena

Eoskola. Heziketa hipermodernoa
Mitxelko Uranga

Javier Rojo

Txoriak dira bederatzi
Tere Irastortza

Aitor Francos

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Usoa Alberdi Fernández

Artxiboa

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Hedabideak