kritiken hemeroteka

6.938 kritika

Azken kritikak

« | »

Kontu-jaten / Arantxa Iturbe / Alberdania, 2006

Zer kontatua Aritz Galarraga / Gara, 2006-12-16

Kontu jakina da besteak entzunez, belarria jarriz, gogotik ikasten dela. Eta irakurtzen ere bai, gehituko nuke nik, bestela alfer-alferrik arituko ginateke-eta langintza honetan. Joxemari Iturraldek orain bi asteko elkarrizketan esan zuen “bizitza orok garrantzi handia du” esaldiaren ildo beretik, testigantza liburu berezi eta atsegina plazaratu berri du Arantxa Iturbe kazetari eta idazleak, edota idazle eta kazetariak nahiago baduzue, bietarik baitu Iturbek eta bietarik baita aldi berean Kontu-jaten. Entzun egin die, belarria jarri, 80 urteren bueltan dauden Tolosaldeko dozena inguru emakumeri eta, eskuzabal, irakurlearentzat liburu gustagarri honetan bildu du haien ahotsa, betiko galdu aurretik.

Hara hor ohikoak ez diren bi ezaugarri, testigantza liburu baterako: lehenik eta behin, adinekoak direla bertako protagonistak, zahar-etxe eta gainerako kartzela modukoetara kondenatzen ditugun garaiotan. Jada gauzak kontatzearena ez da lehen zen bezala, zahar hitzek zuhur izateari utzi omen baitiote, kalapita aspergarri izatera iristeraino. Gero, bigarren ezaugarritzat, emakumeak direla liburuko protagonista, oraindik orain gailentzen den generoa, nabarmenki, maskulinoa izanda ere. Eta gauzak dauden bezala egonda, ez da gauza gutxi adineko emakumeen testigantzak jasotzen dituen liburu bat gure artean agertzea.

Testigantza horien artean, gainera, testu desberdintasun handia dago. Ez pentsa ohiko elkarrizketa transkripzio soilekin topatzerik, ez. Badaude jasotako hitzen bat-batekotasun eta freskotasuna fidelago errespetatzen dituztenak, baina badira ipuinaren eremuan sailkatuko genituzkeen testuak ere. Horietan idazlearen esku sartzea handiagoa da eta agerian geratzen da haren desioa, zerbait literarioa eta diferentea eskaintzeko gogoa. Eta jakina, baita bere trebezia ere, erregistro ezberdinetan hain airoso ibiltzen baita kontakizun hauetan barrena. Ideia horrekin bat dator, adibidez, testigantza testu bakoitzaren ostean idazleak, uzta propiotik baina betiere istorioarekin estuki erlazionatuta, erantsi duen fikziozko testutxoa: normalean testigantzak kontatzen duen horretatik abiatuta izan arren, bertan kontatzen denaren osagarri litzateke, kontatzen ez denaren balizko birsorkuntza fikziozkoa, agian.

Emakume adinekoen kontakizunen bitartez, betiko galtzear den (galdu den?) mundu baten berri izango du irakurleak, gure aiton-amonena hain zuzen ere (amonen begiradapetik beti): baserritar giroko kontuak, hiritarrak (Tolosa hiria baita, zalantzarik ez egin), gerrari buruzkoak, gauzatutako ametsenak, sekula gauzatuko ez direnenak, garaien arteko kontraste eta aldeak… telebistan sekula agertuko ez diren kontu horiek alegia, beste modu batera nekez jakingo genituzkeenak. Enkarguzko lana izanagatik ere (hiribildua “sortu” zuteneko 750. urtemugaren karietara egindakoa), ezohikoa da liburuak erakusten duen mimoa, irakurlea zenbait momentutan hunkitzeraino. Ezen hori baita eskuartean dugun liburuaren beste bertute bat, irakurlearengana iritsi iristen dela inolako gehiegikeria negartitan erori gabe.

Arantxa Iturbek kontatzen digu elkarrizketatutako guztiek galdera berarekin hasten zutela euren jarduna: “Zer jakin nahi duzu?”, jarraian zera gehitzeko, “nik ez daukat zer kontaturik”. Kontu-jaten liburua, aldiz, zalantza horien ezeztapen garbia da, horretarako beharrik balego bederen. Arantxa Iturbek, bai eta “gure herriko emakume eskarmentudun” bakoitzak ere erakutsi baitute badutela zer kontatua eta gainontzekook, baiki, zer irakurri eta zer ikasia.

Azken kritikak

Hirutter
Nerea Arrien

Peru Iparragirre

Joanak joan
Jon Etxaide

Aritz Galarraga

Hadji-Murat
Lev Tolstoi

Javier Rojo

Populismoaz
Joseba Gabilondo

Mikel Asurmendi

Hitzontziak
Xabier Montoia

Aiora Sampedro

Gailur ekaiztsuak
Emily Bronte

Joannes Jauregi

Honetara ezkero
Arantxa Iturbe

Iratxe Esparza

Barbaroak baratzean
Luis Garde

Hasier Rekondo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Javier Rojo

Bihotz handiegia
Eider Rodriguez

Alaitz Andreu Eizagirre

Horma
Anjel Lertxundi

Jose Luis Padron

Bihotz handiegia
Eider Rodriguez

Amaia Alvarez Uria

Elurra ikusi dut
Xabier Lete

Felipe Juaristi

Gu orduko hauek
Garazi Arrula Ruiz

Estibalitz Ezkerra

Artxiboa

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Otsaila 2017

Hedabideak