kritiken hemeroteka

6.995 kritika

Azken kritikak

« | »

Parisen sabela / Émile Zola (Karlos Zabala) / Alberdania-Elkar, 2004

Asebeteta Igor Estankona / Deia, 2005-03-29

Egia, Justizia, Nana, Erroma, Lourdes… Émile Zola aren nobela mastodontikoek, “J’accuse” erabateko harek bezala, aberastasun itzela gordetzen dute titulu lehorren ostean. Deskripzioarekin konprometitutako literatura da frantziarrarena, Literatura Unibertsala sailaren 111.a egiten duen “Parisen sabela” interesgarri hau adibide, egia zail baina era berean zehaztu beharrekoarekin engaiatua. Artista inpresionistaren adimenarekin idatzia dago, eta detailez detaile tapiz erraldoi bat sortu zuen Zolak eleberri honetan. “Rougon-Macquart”etako bat da “Parisen sabela”. Hogei liburuko serie zabal honetan (1868-1893) burgesiari buruz esan zitekeen guztia utzi zuen esanda.

Gizarte osoaren erradiografia zehatza egiten ahalegindu zen hala ere Émile Zola. Eremu konkretu baten gainean aritzeak ez zuen zentzurik beretzat. Ikuspuntu kritiko eta zabal horrek ekarri zion gaur aitortzen zaion unibertsaltasuna, eta bide batez, nork jakin, guztiz argitu gabeko heriotza bera ere.

Bere burua loriatzen ibilitako burgesiak ekimena galdu zuen garaia izan zen. Bat-batean, klase sozial horren ertz ahuletatik Flauberten burges probintziarrak atera ziren, Baudelairren gaitzaren loreak, Manetek margotutako Zolaren beraren prostituta eskandalagarriak. Historiaren gela ustelak Europa osoan aireberritzen lagundu zuten halaber Wilde, Verdi zein Tchaikovskyren sufrimendu ezin kreatiboagoek. Gaur egun existitzen ez den “Parisen sabela”ko Les Halles jendetsu eta zoroaren oihartzun literarioetan bilduta datozela dirudi, ehun eta piku urte geroago, dialektika mikatz haren zantzuak.

Orduko moralaren kontra idatzita, baina era berean modu “zientifiko” eta planifikatuan, “Parisen sabela” —merkatu handiaren bidezko metafora— eskuz esku dabilen janaria bezain enpagutsua eta era berean erakargarria da. Paris osoa elikatzen duen altzo horren erdi-erdian kokaturik, baina beti pertsonaien bitartez hitz eginez, Zolak gauza materialak erabiltzen ditu gizakiaren arima gatazkatsura iristeko. Pertsona deskribatzen da, baina zirkunstantziek itota: inguruko usain, kolore, salmahai, ortuari eta oihuek guztiz janda. Tximiniko keak itota hil zen Zola ere, antza. Eszena hari begira norbait konturatuko zen, seguruenik, tximinia hura norbaitek nahita itxi ote zuen jakitea litzatekeela benetan garrantzitsua. Eta pentsatzen hasiko zen.

Azken kritikak

Biennale
Beatriz Chivite

Igor Estankona

Demokraziaren pribatizazioa
Jule Goikoetxea

Peru Iparragirre

Azala erre
Danele Sarriugarte

Javier Rojo

6012
Karlos Linazasoro

Aiora Sampedro

Filiala
Sergei Dovlatov

Joannes Jauregi

Zaldi mamarroa
Ekaitz Goienetxea

Iratxe Esparza

Bihotz handiegia
Eider Rodriguez

Hasier Rekondo

Pelegrinak
J.E. Urrutia Capeau

Javier Rojo

Zaldi beltzak zeruan
Txomin Peillen

Peru Iparragirre

Tiroa kontzertuaren erdian
Belen Gopegui

Aritz Galarraga

Zaldi mamarroa
Ekaitz Goienetxea

Javier Rojo

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Aiora Sampedro

Azala erre
Danele Sarriugarte

Joannes Jauregi

Jainkoen zigorra
Alberto Ladron Arana

Iratxe Esparza

Artxiboa

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Hedabideak