kritiken hemeroteka

6.964 kritika

Azken kritikak

« | »

Elektrika / Xabier Montoia / Susa, 2004

Hirugarren eta azken deskarga Igor Estankona / Deia, 2004-12-21

Hankartean, mingainean, titiburuetan, edozein lekutan ezartzen dute herrialde ustez zibilizatu askotako indar armatuek elektrika, aurrekontu orokorren pentzura. Xabier Montoiaren nobela siku eta erabatekoan ere zuzenbide-estatuaren deskargak deskribatzen dira, eta aingira erraldoia Frantzia da, eta utzi gura ez duen erreka, berriz, Argelia. Baina badago zeozer txarragoa: arima umeltzen duen euri zirin baten antzera, gasteiztarrak sortzen duen atmosfera larria. Indarkeria esplizitua eskertzera iritsiko zara, sinetsidazu, liburua zipriztintzen duen indarkeria intelektual, kriminal bezain humanoari larregi iritzita. Hareatzara isuritako odol hiper-errealista gozoagoa irudituko zaizu “Elektrika”ko giza panorama baino. Espazio zabal eta garbi horiekin, profanatutako maindire bat da argeliar basamortua.

Modu bikainean itxi du Montoiak “Hilen bizimoldea” trilogia. “Hezur gabeko hilak” eta “Blackout” eleberrien ostean, Jean Etxegoien bortitzaren seme izenkideak hartzen du testigua. Biologiaren mugez eta polisemiaren indarraz baliaturik, aitaren egoera bertsuetan ibilarazten du seme arean sentiberagoa, denok, bigun zein gogor, korronteak eroan daroazan egur zatiak garela ondorioztatzeko edo. Jean Etxegoien txikerrak ez dauka aitaren erraztasunik triskantzaren logika zoroa irentsi eta erlatibizatzeko. Beharbada horregatik, Montoiak bere lanabes behinena den elkarrizketa alboratu egin du maiz, gainezka datorren akzioaren eta oso barrukoak —agian apur bat sinplistak?— begitandu zaizkigun oroitzapenen mesedetan. Baina oraingoan ere muzin egin dio iritziari, gai narratibo gordina bakarrik eskainiz.

Literaturaren bidez posible al da sineskeriek eta gezurrek erdi-estali duten historia azaleratzea, eta pertsona bakar batzuk hara eta hona erabiliz haren zati handi bat agerian uztea? Ariketa itzela dirudi, baina lerrorik lerro, paragrafoz paragrafo, Montoiak bide horretatik desbideratzen ez den diskurtso bat harilkatzea lortu du. Akzioa, giroa, jendea… nobela errealistaren elementu guztiak daude lehen planoan, eta guztiek batera esperientziaren poxi bat deskribatzen dute, saiakeraren zehaztasunaz gainera.

Ongiaz eta gaizkiaz aritu zaigu trilogia gogoangarri honetan. Iritsi ere iritsi garela uste dut errealismo landuenak soilik lor dezakeen mirarira: gizakia noiz okertu zen susmatzera, eta munduak darabiltzan karten artean Jean Etxegoien salbatuko zuena erdizka ikustera.

Azken kritikak

Hadji-Murat
Lev Tolstoi

Joannes Jauregi

Bertso bilduma
Etxahun - Pierre Topet

Aritz Galarraga

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Estibalitz Ezkerra

Alexis Zorbaren hitzak eta egintzak
Nikolas Kazantzakis

Hasier Rekondo

Zaldi beltzak zeruan
Txomin Peillen

Javier Rojo

Mundu ikuskerak euskal narratiba garaikidean: modernitatearen krisitik postidentitatearen promesera
Gorka Mercero

Mikel Asurmendi

Biennale
Beatriz Chivite

Peru Iparragirre

Mina edo libertatea!
Kepa Larrea

Javier Rojo

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

Amaia Alvarez Uria

Nora goaz euskalduntasun honekin?
Joxe Manuel Odriozola

Joannes Jauregi

Gaizki ulertua
Irene Nemirovski

Aiora Sampedro

Hitzontziak
Xabier Montoia

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Rosalia de Castro

Igor Estankona

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Javier Rojo

Artxiboa

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Hedabideak