kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Kilkerren hotsak / Edorta Jimenez / Susa, 2003

Gerrako kilkerrak Maider Ziaurriz / Berria, 2003-10-08

Hilabete gutxiren aldearekin argitaratu ditu Susa argitaletxeak Jon Alonsoren Hodei berdeak (2003ko maiatza) eta Edorta Jimenezen Kilkerren hotsak (2003ko urria) eleberriak, bi idazleek elkar hartu, eta lanak banatu izan balituzte bezala, Euskal Herriko historia eleberri bidez ezagutarazteko; hain zuzen, Jon Alonsok 60ko hamarkadako abertzaleen giroaren erretratua egin du, eta Edorta Jimenezek, berriz, 36ko gerrarena; eta nahiz eta bakoitzak bere jaioterri inguruetan kokatzen dituen narrazioaren gertakari nagusiak, hau da, lehenak Iruñean eta bigarrenak Bilbon eta Bizkaiko kostaldean, elkarren osagarri dirudite. Idazle bakoitzak bere eskuko lana egin du, ordea, nahiz eta badiren bi eleberriok batean dituzten hainbat ezaugarri. Hasteko eta behin, nobela historikoa egin dute biek ere: garai jakin bateko datuak gordinik eman beharrean, literaturaz jantzi eta nobela itxura eman diote, irakurketa atseginagoa egite aldera. Gainera, bietan ageri dira zerbitzu sekretuetan edo espioi lanetan ibilitako pertsonaiak; baina ezin esan genero bakarrekoak direnik; hain zuzen, abenturak, maitasunak eta akzioak ere bai baitute tokirik eleberri hauen harietan. Errealitatea eta fikzioa nahastea da bietan nabarmentzen den beste ezaugarrietako bat: hezur eta mamizko pertsonaia ugari aipatzen dituzte, baina, horiekin batera, badira beren errotatik sortutako pertsonaiak, eta baita, asmatuak izan arren, benetako pertsonengan oinarritutakoak ere. Hala, eleberriaren sinesgarritasuna eta egiantzekotasuna handitu egiten da pertsonaia errealen aipamenekin. Fikzio-errealitate nahasketa hori, baina, bihurriagoa egiten da Hodei berdeak liburuan, Jon Alonso irakurlearen jakituria probatzen ariko balitz bezala, errealitatea eta fikzioa zenbateraino bereizteko gai den ikusteko; edo, agian, literaturaz ari garenez, berdin diolako funtsean errealitateaz edo fikzioaz ari garen. Edorta Jimenezek, ordea, bidea erraztu dio irakurleari, eta pertsonaia bakoitzari buruzko argibideak eman ditu liburuaren atzealdean. Hala, kontalaria (Uriarte) asmatua dela ikasi dugu; ez, horratik, hariaren ardatz diren Mallona eta hildako ezezaguna.

Mundakako alkate izan zen Mallona, eta, kristau fedearen irakasbideei leial izaki, barkabera zen, are beste alderdian zeuden faxistekin. Ordaina, haatik, fusilamendua izan zuen. Hori argitu nahi du Uriarterengana jotzen duen bisitariak; izan ere, Mallonak bizia salbatu zion haren senide faxista bati, eta ezin barruko harrak bakean utzi harik eta senide hark Mallonaren fusilamendua saihesteko ezer egin ote zuen jakin arte; zuretik ezpala omen, eta nor bere arbasoen ekintzen erantzule balitz bezala. Bide batez, Mallonaren dokumentu argitaragabeak ere eman ditu Jimenezek eleberri honetan; beraz, nobela bat baino gehiago dugu hau. Bestalde, gerraren alderdi batean edo bestean dabiltzan pertsonaiez gain, tarte egiten die Euskal Herrian ibili ziren hainbat kazetari eta argazkilariri ere: Robert Capa, Noel Monks, David Seymour, George Steer. Eta liburuaren azala bera ere ez da eleberri honetarako bereziki egindako diseinua; Caparen argazkia da, Bilbo bonbardatu aurretik aterea.

Edorta Jimenezek ez zuen, ordea, nobela bat egiteko asmorik; aitzitik, Hemingway eta euskaldunak zerbitzu sekretuetan lana egiten ari zelarik aurki argitaratuko du Susa argitaletxearekin, bat-batean otu zitzaion esku artean zituen hainbat datu bildu eta eleberri bat egitea. Gerra garaiko informazio hori guztia, ordea, ez da astuna egiten. Gainera, kapituluak laburrak dira, eta informazioa dosi neurtuetan ematen du; hau da, gaia mamitsua izan arren, istorioa pixkanaka argitzen doa, eta aise irakurtzen da. Irakurketa gomendagarria da, beraz, Euskal Herriko historiaz zertxobait gehiago ikasteko ere balio baitu.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak