kritiken hemeroteka

8.335 kritika

« | »

Emakume gaiztoak / Marilar Aleixandre (Patxi Zubizarreta) / Alberdania, 2023

Galerak Jon Jimenez / Gara, 2023-09-24

“Ikusten denean, barrenetik, espetxe espainol batean gertatzen dena; ikusten denean ustelkeria, bidegabekeria, ezjakintasuna, errakuntza, errebeldia, mirabekeria, eta laztasun krudelak, eta baimen interesatuak, dena nahas-mahas, arnasten denean halako arte gaiztoz sortutako giroa, nahitara prestatua, bizioa eta krimena erne daitezen, eta hazi, eta biderkatu, kutsakor eta eutsiezinezko bihurtzeraino; ikusten denean, erizaindegian eta lantegian, kaperan eta ziegan, bidezko arauak zapuzten direla, gizatasuna iraintzen dela, eta justizia eskerniatzen; jasotzen direnean presoen konfidentziak eta historiak, gehienetan hain bestelakoak, agerian geratzen da ezkutatu nahi duten egia; deitoratzen denean delituaren eta zigorraren arteko aldea, edo zigorra ezarri beharko luketenak hura handitu edo itxuraldatzen dutenean; deitoratzen denean, halaber, legeak, esan dezagun, delituak eragiten dituela; ikusten denean espetxean sartutako gaizkile ondraduak ohorerako eta bertuterako desgaiturik irteten direla, arimak sumindura sentitzen du, eta laztura, eta errukia, dena nahas-mahas”.

Concepcion Arenal idazle eta emakumeen eskubideen aldeko borrokaren aitzindari galiziarraren hitzok biltzen ditu Marilar Aleixandrek mende bete geroago “Emakume gaiztoak” (Alberdania) eleberri historikoan. Fikzioa, historia, poesia eta lekukotza maisuki uztartuz, eta Sisca izeneko protagonista gaztearen eskutik, XIX. mendeko Galiziaren, baina baita bertze herri ia guzietako —Euskal Herria kasu— gizartetik at bizitzera kondenaturik, Galera zeritzen presondegietan gatibu sarritan, zeuden emakumeen egoera deitoragarria ezin hobeki deskribatzen digu 2022ko Espainiako Narratiba sariaren irabazleak. Sistema oraindik feudal batek sorturiko pobreziak, kristautasun puritanoak edo matxismoak edo hirurak bultzaturik, prostituziora, abortatzera, babes hutsagatik gizon bat erailtzera edo bizitze hutsagatik lapur bihurtzera behartu zituztenen ahots sarkor eta hunkigarriaren aldamenean agertzen zaigu, aldi berean, garaiko aristokrazia eta burgesiaren barnean ernalduriko liberalismo eta krausismo erreformazalearen ahalegin laudagarria. Hainbertze espetxe bisitatu eta aldarazi nahi izan zuten Arenalek edota Juana de Vegak, Espoz y Minako kondesa zenak, ordezturik hauxe.

XX. mendeko mugimendu eta aldaketa ugariren oinarri, historiografiak eta literaturak oro har bazterrean utzitako garai zirraragarri bezain gogor honen muinera bidaia literario hunkigarriagorik zaila da aurkitzen, areago Patxi Zubizarretak, jatorrizkoaren tonu poetikoa gorderik, goxoki euskaraturiko testu aberats batean.

Azken kritikak

Horma
Marlen Haushofer

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ura ez baita beti gardena
Xabi Lasa

Joxe Aldasoro

Zoo
Goiatz Labandibar

Paloma Rodriguez-Miñambres

Xomorroak
Julia Guillamon

Nagore Fernandez

Monogamoak
Iñigo Astiz

Asier Urkiza

Metamorfosia
Franz Kafka

Aritz Galarraga

Mesfida zaitez
Bea Salaberri

Jon Jimenez

Nazionalismoaren alde eta aurka
Joxe Manuel Odriozola

Mikel Asurmendi

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Paloma Rodriguez-Miñambres

Manttalingo alaba
Mikel Etxaburu

Jose Luis Padron

Nazioa eta hizkuntza Humboldten pentsamenduan
Iñaki Zabaleta Gorrotxategi

Jon Jimenez

Etxe bat norberarena
Yolanda Arrieta

Irati Majuelo

Hormako atea eta beste ipuin batzuk
H.G. Wells

Hasier Rekondo

Zeru-lurren liburua
Jon Gerediaga

Jon Martin-Etxebeste

Artxiboa

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

Hedabideak