kritiken hemeroteka

8.091 kritika

Azken kritikak

« | »

Zer jakingo duzue epela baino ezagutu ez duzuenok? / Iñaki Irasizabal / Elkar, 2022

Erretratu soziologikoak Aitor Francos / Bilbao, 2022-05

Ipuintzat har ditzakegu Zer jakingo duzue epela baino ezagutu ez duzuenok? (Elkar, 2022) bildumako testuak, bai, baina ohiko kontzeptuari dagokion zentzu itxiari ez dira ondo atxikitzen. Hasteko, irakurlea jakin beharrean dago istorioen artean ez dagoela lotzen dituen haririk, independenteak direla oro. Iñaki Irasizabalek (Durango, 1969) ekartzen dizkigun kontu gehienak eguneroko gertakizun arruntetatik erauzitakoak dirudite. Ez dute, beraz, irudimen handiaren derrigortasunik, errealitatea baitute oin bakarra. Eta, hala ere, ezin da esan guztiz errealistak direnik, pertsonaien jokaera zentzugabe eta adiezinei bederen jaramon egin ondoren. Egileak idazkera idorra darabilen arren, adierazten duenaz emozionalki ez nahasteko ahaleginean bezala, irakurleak erraz ulertuko ditu egoeren bilakaera ezberdinak eta protagonisten jarrerak. Zoritxarrez testuak intriga eskasekoak dira eta kostatu zait zenbaitetan sartzea. Pertsonaien jokamoldean eta erakusten duten nortasunean jartzen du arreta idazleak, ekintza edo gertaeretan baino. Denek dute alde ilunen bat, zalantzazkoa, estua eta latza. Galduta bezala dabiltza noraezean, zer egin ez dakitela. Narrazioetatik igarotzen diren gizon-emakumeek atsekabe eta sumin ezkutuak dituzte, bizimodu egonkor irudi baten azpitik. Gogaikarria iruditzen zaie dena, ezohiko portaerak dituzte, kontraesankorrak dira, anbibalentzia da haien hizpidea. Egoerak muturrera eraman eta ondoren amaiera irekien alde agertu da Irasizabal. Egilea thriller poliziakoaren mundutik datorrela jakinik ere, ez da libururik egokiena harridura eta ezustekoak bilatzen dutenentzat. Beste motatako literatura da hau.

Irasizabal izan da euskal letrek jaso duten izen berri emankorrenetakoa. Bibliografia luzeko egilea dagoeneko, XXI. mendea hasi genuenetik ia urtero argitara eman du izenbururen bat. Zergatik ez ote du jarraitu idazleak hain erraza zitzaion nobela beltzaren bidetik? Zaila egiten zait asmatzea hemengo narrazioak nola idatzi dituen, segidan, edo ez. Zenbat denbora igaro den batetik bestera, eta idatzi zitueneko ordena mantendu duen ala ez. Egungo narrazio laburren topiko batzuk agertzen zaizkigu hauetan ere: luzeegiak dira laburrean eta gutxitan harrapatuko zaituzte ustekabean. Alderdi positiboen artean, berriz, nabarmengarriena, ahots eta testuinguru ezberdinen bidez bizi dugun garaia aztertzeko Irasizabalek erakusten duen trebezia. Gaiak anitzak dira banan-banan aipatzeko. Laburpen moduan, bat legoke, besteen gainetik, eta autorearen aurreko ipuin-bildumarekin lotura duena: familiaren ideala (harremanen ideala, azken finean) zerk ordezkatzen duen gaurko gizartean. Agerikoa eta erabakigarria da gainera heriotzaren presentzia pasarte batzuetan.

Prosa soila darabil Irasizabalek gertakarien kontaketan. Ez dago aipu espliziturik edo kulturalismo kutsurik. Idazkera zalua du, zentzurik zabalenean, eta badaki zeintzuk diren kasurako baliabide egokienak. Ez du filosofia edo soziologia egiteko asmorik, era lasaian baina sakon- sakonean astindu nahi ditu gizartearen hesteak, bakardadearen isla den indibidualismoaren gaitza. Istorioetan denbora-plano ezberdinak bereizten dira, sarritan gurutzatuz joango direnak. Protagonistak ez dira ondo moldatzen bere ingurura, gauzak ondo egiten saiatu arren. Hauskorregiak dira, eta, aldi berean, garaiaren erretratu. Behin baino gehiagotan izan dut inpresioa Irasizabal saiatzen dela objektiboa izaten, irakurtzen ari zarenaren epaile bihurtu nahi zaituzten idazleetatik aldenduz. Liburuak batez ere moldaerraztasun handia eskaintzen du ideien garapenean. Pertsonaien arteko harremanek uste baino korapilo gehiago ezkutatzen dutela antzemango du irakurleak, baina idazlearen munduaren erakustoki dira.

Fabulak dira azken batean. Gizartearen ispilu baliagarriak.

Azken kritikak

Bar Gloria
Nerea Ibarzabal Salegi

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Puta zikinak
Juno Mac / Molly Smith

Irati Majuelo

Hezurrezko kaiolak
Hasier Larretxea

Jon Martin-Etxebeste

Heriotzari aurrez aurre begira
Oskar Gaztelu

Mikel Asurmendi

Gari eta goroldiozko
Anari Alberdi Santesteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Winesburg, Ohio
Sherwood Anderson

Nagore Fernandez

Suite frantsesa (bertsio argitaragabea)
Irene Nemirovski

Asier Urkiza

Haragizko mamuak
Karmele Mitxelena

Jon Martin-Etxebeste

Sorgin-argien ehizan
Joan Mari Irigoien

Mikel Asurmendi

Balio erantzia
Ekaitz Goikoetxea

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Federico Garcia Lorca

Nagore Fernandez

Humanitatearen une gorenak
Aritz Galarraga

Asier Urkiza

Soniexka
Ludmila Ulitskaia

Ibon Egaña

Artxiboa

2023(e)ko urtarrila

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

Hedabideak