kritiken hemeroteka

7.629 kritika

Azken kritikak

« | »

Hormako paper horia / Charlotte Perkins-Gilman (Ana I. Morales) / edo!, 2012

Bertan goxo? Amaia Alvarez Uria / Argia, 2020-05-24

Itxialdia egin behar izan dugu eta ahal bezain ondo egokitu egoera “berrira”, baina Mediku Jaun boteretsuak “gure ongizatea helburu” egin behar (ez) duguna esaten digun lehen aldia ez da izan egunotakoa. Hormako paper horia narrazioan ikusiko dugun moduan, XIX. mendean oso ohikoa zen “histeria” edo “depresio nerbiosoa” zutenek, euren rol femenino menpekotik ateratzen ziren emakumeek, “atseden sendabidea” egin behar izatea.

Esfortzu intelektual eta fisikoak baztertu eta etxean gordeta pasa behar zituzten egunak. Posible bazen, hiritik herrira ere eramaten zituzten harreman sozialak eragotziz. Eta ez zieten idazten uzten. Narrazio honetako protagonistari hori gertatu zaio eta, eguneroko batean, prozesu horren berri emango digu.

Horren kritika egin zuen Charlotte Perkins Gilmanek 1892an lehen aldiz ingelesez argitaratu zuenean. 120 urte geroago Ana I. Moralesek euskarara ekarri eta EDO! argitaletxeak gure eskura ipini du sarean.

Erreferentziazko testu feministatzat dute literatura ingelesean, eta interpretazio desberdinak egin dizkiote: zapalkuntza patriarkalari aurre egiten dion pertsonaia, literatur kritika feministaren metafora, prentsa sentsazionalistaren aurkako aldarria. Gaiari dagokionez emakumea eta zoramena da nagusi (“desoreka”, “auto-kontrola”, kolore horia), emakumeak eta idazketa ere bai (desiraren debekua), edo medikuntzaren eta ezkontzaren izaera patriarkalaren salaketa.

Bere borondatearen kontra eta askatasuna murriztuta etxean sartuta dagoen emakume bat dugu, domestikatu nahi dutena, “bere lekuan” ezarri. Saioa Ruizek eta Amaia Serranok egindako hitzostean irakurri ahal dugunez etxea “kaiola” edo “kartzela” bihurtuko zaio.

Interesgarria iruditu zait bizi dugun larrialdi egoeran testu hau berrirakurtzea edo deskubritzea, izan ere, testuinguruak beste esanahi batzuk emango dizkio testua berrituz eta gaurkotuz. Irakurleak bizi (izan) duen itxialdia eta horren ondoriozko aldaketa fisiko eta psikikoak berrikusi ahal ditu testu honen irakurketaren bidez eta protagonistarekin beste kokapen batetik identifikatu. Probatu nahi?

Azken kritikak

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Arantxa Iturbe

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Nagore Fernandez

Sano erradikal
Isabel Diaz

Aiora Sampedro

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Mikel Asurmendi

Moskito
Igor Estankona

Mikel Urkixo Aierdi

Ene baitan bizi da
Maddi Ane Txoperena

Amaia Alvarez Uria

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Aro beilegia
Lizar Begoña

Hasier Rekondo

Etxeko urak
Leire Bilbao

Javier Rojo

Funanbulistaren beldurra
Karlos Gorrindo

Mikel Asurmendi

Iturria
Unai Elorriaga

Eneko Barberena

VHS
Oier Guillan

Aiora Sampedro

Hiru geltoki lurrun
Galder Perez

Nagore Fernandez

Artxiboa

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Hedabideak