kritiken hemeroteka

8.352 kritika

« | »

Hik ez dakik zer den beldurra / Karlos Linazasoro / Erein, 2019

Beldurren eremuan Aitor Francos / Bilbao, 2020-02

Harrigarria iruditzen zait Karlos Linazasorok (Tolosa, 1962) maskaratzeko duen ahalmena. Behin eta berriro aurkitzen dugu, liburuz liburu, nola edo hala, itxuraldaketa batean, genero batetik bestera, eta guztietatik, behintzat emaitza literarioei dagokienez, arrakastatsu ateratzen da. Irakurleak falta zaizkiola pentsatu dut maiz, dituenak gutxiegi direla, kalitatezko, goi-mailako literatura dela berea, harrera oparoagoa izan beharko lukeela. Umorea eta ironia izan baditu hizpide nagusitzat Linazasorok Trilogia hiperlaburra (2016) edo Versus (2013) liburuak idazterakoan, azken urteotan norabidea, gidaritza, erabat okertu du, errealismorantz nagusiki, eta Hik ez dakik zer den beldurra hau (Erein, 2019) horren eredu ezin hobea da. Bizitzarekiko kezkak eta ardurak, buruhausteak, berdinak izanda, beste era batera adieraztea erabaki balu bezala. Zentzugabetasuna eta surrealismoa alde batera utzi, eta errealismoaren ezaugarriak bereganatu ditu, bai iraganari begiratzeko orduan zein egunerokotasunak krudeltasun gordinenean azaltzeko mementoetan. Hemen ardatza, gaia, gaizkia da, maiuskulaz, guztiok gure barnean izan dezakegun munstroaren inguruko hausnarketa. Leku isolatuak, bizitza itogarriak, zapaldurak eta maltzurkeriak, patu beltza, obsesioak, familia gatazkak. Deskribapenak, huskeriak baztertu nahi izan ditu Linazasorok, garrantzitsuena, mezua, azpimarratzeko asmoarekin, gizakiak gaizkia egitera zerk bultzatzen duen pentsaraztera eramaten gaituen artean, muturreko egoeretan pertsonaien erantzuna nolakoa den edo nolakoa izan daitekeen erakutsiz. Liburu bortitza, formalki ausarta; testuak laburrak, erretorika eta batere apaingarririk gabekoak, erabat biluzik datozkigunak, premiazkoa ez den guztia kanpoan geratu da. Puntuazio marken eza ere nabarmentzekoa da, estiloa indartzen duelako. Narrazioen garapena susmo batean geratzen da, gidoi batean; batzuetan ia ipuinaren amaieraraino ez dakizu non hasten diren arazoak, nor den pertsonaia edo narratzailea, zertaz hitz egiten ari den edo zergatik. Edonola ere, zaila egiten zaio Linazasorori ohikoa duen atmosfera eta nortasun poetikotik aldentzea, narrazio huts batera esekitzea. Liburuan ageri diren hamazortzi ipuinekin batera, sarrera edo hitzaurre gisara, poema batzuk daude, Linazasorok berak euskaratu dituenak. Ezra Pound, Wallace Stevens, Ted Hughes, Raymond Carver edo Yosa Buson, batzuk aipatzearren, haien artean gustukoen ditudanak. Autoreak dioenez, batzuetan poematik sortu da ipuina, eta beste batzuetan idatzitakoari gehitu dio bere ustez hobe egokitzen zitzaiona. Beldur mota asko badaude ere, eremu psikologikoan mugitzen direnak gailentzen dira Hik ez dakik zer den beldurra-n. Pertsonaia askoren jarrera eta pentsaera beldurraren menpean (neurozirujau bat, polizia torturatzaile bat… baina gehienbat jende arrunta, egoera gehienak ez dira hain bestelakoak, baina zailak zaizkien baldintzetan, kondizio deserosoen aurrean, bortizkeriaz edo ustekabeko erreakzio desegokiekin erantzuten dutenak. Pertsonaia batzuk beldurrarekin batera bizitzera egin direla ikusten dugu, damua ere sentitu arren, amesgaiztoekin bezala. Galdera liteke inoiz kaltea jasateko gauden prestatuta, inoiz horretara ohitu ahal gaitezen. Linazasororen literatura gogortzen ari da.

Azken kritikak

Francesco Pasqualeren bosgarren arima
Unai Elorriaga

Joxe Aldasoro

Lanbroa
Pello Lizarralde

Mikel Asurmendi

Sorginak, emaginak eta erizainak
Barbara Ehrenreich / Deirdre English

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ez naiz ondo akordatzen
Karlos Linazasoro

Mikel Asurmendi

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Amaia Alvarez Uria

Presbiziak lagundu omen digu
Edu Zelaieta

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Aitor Francos

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Jon Jimenez

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Asier Urkiza

Maitasuna eta dirua, sexua eta heriotza
Mckenzie Wark

Nagore Fernandez

Fiesta: Eguzkia jaikitzen da
Ernest Hemingway

Aritz Galarraga

Biharraren hegietan
Maddi Sarasua Laskarai

Maddi Galdos Areta

Gaueko azken expressoa
Eneko Aizpurua

Aiora Sampedro

Aingeruak eta neskameak
June Fernandez

Ibon Egaña

Artxiboa

2024(e)ko uztaila

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

Hedabideak