kritiken hemeroteka

7.326 kritika

Azken kritikak

« | »

Lerro etena (2004-2018) / Angel Erro / Elkar, 2019

Garai desordenatua Iratxe Esparza / Gara, 2019-06-22

Laburtu beharko banu zertan datzan Angel Errok argitaratutako azken liburua denboraren hauskortasuna aipatuko nuke. Mendeetan zehar, urteen igarotze zorabiagarriaz kezkatuta, idazle askoren eta, oro har, artean dihardutenen nahia izan da beraien sorkuntza lanak betikotzea; denboraren bizkortasuna eta gozotasuna islatzea eta, aldi berean, zorrotz jokatzen duen denbora menderatzea. Zeregin horretan, Angel Errok denboraren joan-etorria irabazteko modua topatzen du, bere bizitzako egunak nahierara egokituz eta sailkatuz; hau da, liburuan 2004tik 2018ra bitartean (2012a kenduta) idatzitako oharrak kontuan hartzen dira eta egileak datak nahi duen bezala maneiatzen ditu. Orduan, denboraren linealtasuna apurtzen da, hots, bidaia honetan denboraren arrakalek elikatzen dute Angel Erro.

Lehenengo pertsonan, dietarioa kanpora begira idatzita omen dago. Nitasunetik sortutako testigantzak, ordea, sarritan alegiazko harresi batekin topo egiten duela iruditu zait. Izan ere, nahiz eta gai oso intimoak erabili, hala nola, idazlearen gaixotasuna bera, izandako zenbait harreman sexual edota familiaren unerik mingarrienetako bat, nago autozentsurak ere pisu handia izan duela. Horregatik, ezabatze maila noraino heldu den neurtzeko, interesgarria izango litzateke testuaren baldintza genetikoak ikertzea. Azalduko dut: liburua urteetan zehar bildutako gogoetek eta ekintzek osatzen dute, baina Errok testuak argitaratzen dituenean iraganean eta momentu ezberdinetan jasotako ohar guzti horiek berregiteko eta manipulatzeko aukera dauka. Funtsean, ez dakigu zenbaterainokoa izan den idazlearen esku-hartzea liburua plazaratzeko prozesuan, oharrak idazten dituen egunean denbora errealean egiten baitu; aldiz, liburuan sartzeko pasarte guztiak aurrean dituenean aukeratu eta orraztu behar direnez, orduan denbora artifizialean mugitzen dela baiezta liteke. Espontaneotasunaren murrizketa dakar horrek, datetan arreta jarri ezean, eguneroko bat irakurtzen ari garela dirudien arren. Benetan, oso erakargarria da jolasa. Nabarmena denez, denboraren antolakuntzak uste dugun baino garrantzi handiagoa dauka; agian, urte tarte horretan idazleak berak jasaten duen aldaketa eta garapena askoz difuminatuago geratzen da pasarteen egitura desantolatuan.

Angel Errok harreman berezi bat ezartzen du inguratzen duen munduarekin eta, gainera, publiko egiten du sortutako errealitate paraleloa. Musika, literatura, zinea (artea, oro har) eta (euskal) kultura hizpide dauzka, batzuetan nartzisismotik —batez ere, partaide den ekitaldi literarioak deskribatzen dituenean— eta, besteetan, ordea, gaixotasunaz edo familiaz idazten duenean, hunkitzeraino egiten du, filtrorik gabe eta subjektibotasunaren maila areagotuz. Horregatik, barruko eta kanpoko kontakizunak daudela esango nuke; bietan idazlearen ahots anitzak bakarrean entzuten ditugu, nahiz eta barnekotasunak neurri ezberdina erakutsi; edozelan ere, batean eta bestean prosa poetikoa eta ironiaren dosi neurtua gustura irakurtzen eta gozatzen dira. Hola, testuak oreka mantentzen du: eskertzen diren aipamen intelektualetan tonu aseptikoagoa nagusitzen da eta, aldiz, pertsonalagoak direnetan askotan bihozminduta eta babesik gabe topatzen dugu idazlea. Errok historian zeharreko zenbait arte-sorkuntzatan jartzen du begirada eta, iraungitze-datarik izaten ez duten klasikoetan gertatu ohi den bezala, Heriotza ere protagonista dugu: liburua ireki eta ixteaz arduratzen da eta testuak bilatzen duen linealtasunarekiko haustura borobiltzen du, hasiera-hasieratik denboraren iheskortasuna azpimarratuz. Zalantzarik gabe, Errok sortutako errealitate estetikoak merezi du.

Azken kritikak

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak