kritiken hemeroteka

7.326 kritika

Azken kritikak

« | »

Urrezko oilarra / Juan Rulfo (P. Onaindia) / El Gallo de Oro, 2018

Juan Rulforen libururik ezezagunetariko bat Aitor Francos / Bilbao, 2018-06

Aspaldian, Juan Rulforen testua irakurri baino askoz lehenago, ikuskatu nuen Arturo Ripsteinek egindako Urrezko oilarraren bertsio zinematografikoa, El imperio de la fortuna hura, 1985ean egin zena. Garai hartan, oraindik ere testu originalera hurbildu barik, Roberto Gavaldonen 1964ko filma gozatzeko aukera izan nuen. Banekien argumentua eta giroa ezagutzen nuen, baina ez Rulforen hitzak. Istorioa zinemara eramateko premisarekin jaio bazen ere, Rulfok, gidoi bat ezean ipuintzat har daitekeen beste zerbait idatzi zuen, 1956 eta 1958 tartean. Rulfo bera, argazkilari trebea zen, aztertu beharrekoa. Argitalpen elebiduna da P. Oinaindiak euskaratu duen hau, eta omenaldi bikoitza, El Gallo de Oro izeneko argitaletxean atera delako. Ez da alferrikakoa latinoamerikar klasiko zenbaiten euskaratzea, itzulpenek herri baten izaera moldatzen baitute, eta zeregin hori ezinbestekoa suertatzen da beraz literatur propioa sendotzeko, are gehiago euskal herria bezalako tradizio itxiko eta biztanle gutxiko kulturari so egiten badiogu. Alde batetik Rulforen obra ezezagunetariko bat berpizteko beharra zegoen; bestetik, testuaren euskaratzeak sugai berria dakarkio euskal literaturgintzari. Urrezko oilarran Comala antzeko lur erraustuak eta herri hustu hondatuak azaltzen dira, miseria gorriena eta zoriaren daunbadak agerian ipintzeko. Dionisio Pinzon elbarria (“auskalo nolatan beso bat kizkurtuta zuen eta benetan horrek zenbait lanetan aritzea eragozten zion, bai obretan, bai laborantzan”) zen San Miguel de Milagroko gizon pobreenetako bat eta hartako pregoilaria, “arrabal auzoko etxola korrokoil batean bizi zen amarekin, urteek barik miseriak gaixo eta zaharkiturik utzi zuena”. Hilzorian dagoen oilar bat jaso ondoren animaliari eskainiko dio arreta osoa, bere amaren zainketan jartzen zuen ardura bertan behera utziz. Oilarraren berreskuratzearekin batera amaren heriotza dator eta jendearen apaldura, baina baita oilar horrek dakarkion handitasuna eta distira. Oparotasuna eta tragedia bide berean biziko ditu Dionisio Pinzonek. Irakurleak orrialdez orrialde asma dezala gainontzekoa.

Azken kritikak

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak