kritiken hemeroteka

8.350 kritika

« | »

Alexis Zorbaren hitzak eta egintzak / Nikolas Kazantzakis (Luis Berrizbeitia) / Elkar, 2017

Burutik dagoen arima handi bat Hasier Rekondo / Deia, 2018-02-24

Luis Berrizbeitiak ederto baino hobeto ekarritako Alexis Zorbaren hitzak eta egintzak iragan urtearen hondarretan argia ikusitako nobela dugu. Tractatus estetiko-filosofiko goren hau euskaraz ikusteak harriduraz hartu ninduen lehendabizi. Zertara zetorren partidaren altuera honetan Kazantzakis ia ahaztua gurera ekartzea? Ez al zeuden obra inportanteagorik oraindik euskaraz argia ikusi gabeak? Denok genuen gogoan Anthony Quinn mexikarraren Zorbak dantzatu galeraren aurreko azken zirtakia, lar azalekoa eta folklorekeriaz betea. Filmak ezin izan zuen nobelaren altuera erdietsi. Kazantzakisen artefaktu literarioa geruza narratibo ezberdinez eraiki artelana baita. Inongo filmak ezingo zukeen liburuak ibilitako bide anitzak jorratu. Bizitzaren eta pentsamenduaren arteko borroka, txinpartaz betetako elkarrizketen bidez, non bizitzak aise irabazten baituen.

Nobela bati eska dakiokeen oro du Zorbak, handinahirik gabe zizelkatu estiloaz gain, existentzia idealizatu baten joan-etorrian errotu eszena kilikagarriak, metaforak, naturaz eraikitako poesía, irakasgai filosofikoak (Nietzsche-ren super-gizona gogoan), gerren kontrako eta sexuaren aldeko diatribak eta ekintzaren gorazarre etengabea. “Hasieran ekintza izan zen, eta azkenean ere bai”. Horrela bada, Kazantzakisen alter-egoa izan litekeen gizon batek (harriduraz hartuko du apika irakurleak nobela idatzitako garaian berdin irakurtzen zituela Danteren Jainkotiar Komedia-z gain, Budaren bizitzako pasarteak), Zorbaren bizitza kaotikoan murgiltzeko erabakia hartuko du, Kretako hegoaldean lignitozko meategi bat zabaltzeko xedez, nobelako mcguffin handiena.

Hortaz, liburuen artean galdutako bizitzaz jabetuko da nobelaren ahotsa, bizirik izatearen balioaz hausnartuko, Zorbaren eta Kretako naturaren eskutik. “—Hik zer esango duk baina? —begiradaz ni haztatuz—. Ageri denez, Berorren Mesedea ez da egundaino gose izan, ez du behin ere inor hil, ez du ostu, ez da inoren emaztearekin etzan. Zer jakingo duk hik bizitzaz?”

Horrez gain, garai hartan oso errotuta zeuden zenbait gaien gaineko pentsamendua eraldatuko du Kazantzakisek, hala nola, gerra edota aberria, Balkanetako gudetan jasan sarraskiak gogoan. Zorbak aitortu arren bere bizitzako egunik zoriontsuena Kretak libertatea eskuratu zuen egun ahantzia izan zela —lehen bakezaletzat jo dezakegu, izan ere—, bulgariarren edo turkiarren kontra egin sarraskien berri krudelki eman ondoren Zorbak aberriaz askatua sentituko du bere burua, gizaki ororen gaineko enpatia hedatuz.

Zenbaitzuk misoginia leporatu diote Kristoren azken tentaldia ere idatzi zuen Kazantzakisi, nagusiki Zorbaren pertsonaian haragiztatua. Puntu batean arrazoi izan arren, horrelako kasuetan testuinguru historikoa eta pertsonaiaren ezaugarriak kontuan hartzea komenigarria izan ohi da. Zorbak bizitzak eskaini gozamen guztiak ditu xede, eta esanguratsua da oso Kretan galdutako eta bizitza libertinoa izan duen Hortenseri dion miresmena eta atxikimendua, herriko gainerako biztanleek ez bezala. “So egiok izarren ibiliari herori ere haiekin batera bahebil bezala…”, Marco Aurelioren aipua profitatuko du egileak bizitzaren xedea maisuki laburbiltzeko.

Azken kritikak

Sorginak, emaginak eta erizainak
Barbara Ehrenreich / Deirdre English

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ez naiz ondo akordatzen
Karlos Linazasoro

Mikel Asurmendi

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Amaia Alvarez Uria

Presbiziak lagundu omen digu
Edu Zelaieta

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Aitor Francos

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Jon Jimenez

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Asier Urkiza

Maitasuna eta dirua, sexua eta heriotza
Mckenzie Wark

Nagore Fernandez

Fiesta: Eguzkia jaikitzen da
Ernest Hemingway

Aritz Galarraga

Biharraren hegietan
Maddi Sarasua Laskarai

Maddi Galdos Areta

Gaueko azken expressoa
Eneko Aizpurua

Aiora Sampedro

Aingeruak eta neskameak
June Fernandez

Ibon Egaña

...eta gauetik, euria
Fertxu Izquierdo

Nagore Fernandez

Nekropolia
Boris Pahor

Asier Urkiza

Artxiboa

2024(e)ko uztaila

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

Hedabideak