kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Hondamendia / Xabier Montoia / Elkar, 2015

Etorkizunik ez Alex Gurrutxaga Muxika / Berria, 2016-04-10

Eleberri eta narrazio gogoangarrien egilea da Xabier Montoia. Azken lana ipuin-liburua du, eta motibo baten inguruan dago bilbatua: hondamendia. Ipuinotako pertsonaiei etorkizun hobeagoaren ametsak desegiten zaizkie eta, dauden lekuan daudela, gainbehera etortzen zaie mundua. Hondamendiak hamaika aurpegi izan ditzake, eta beste horrenbeste dira liburuko gaiak eta berorien tratamenduak. Hemeretzi ipuin, hiru ataletan banatuta: Hitzaurrea, Etorkizun zoragarri honetan eta Betiko gaua. Tituluak W. Shakespeare, B. Marley eta I. Bachmannen lerroetatik hartuak dira, eta nola edo hala garapen bat markatzen dute: iragana, etorkizuna, amaiera. Genesiaren berrirakurketa iradokitzaile batek zabaltzen du liburua (Hasiera), eta azkenekoak, zirkulua itxiz, kontatzen du Hondamendia izeneko liburua idatzi nahi lukeen idazlearen bizitza —eta heriotza.

Hondamendiaren ideiak aukera ematen dio egileari bai errealismoa bai fantasia lantzeko, eta baita mugan ibiltzeko ere. Originalak dira trama asko, baina ez beti eraginkorrak. Izan ere, Montoia oso abila da informazioa dosifikatzen, baina hainbatetan sorpresa efektua lausoa da, batez ere bigarren ataleko ipuinetan. Adibidez, bertakoen eta kanpokoen arteko tentsioaren alegoriatzat har daiteke Saleriak, baina untxiek inbaditzen duten uhartearen trama aski ahula gertatzen da; Putakumeen planetan ipuinak, berriz, marko fantastiko oso arraroa eraikitzen du, estralurtar batek Lurrean ikusten duenari segiz. Gazi-gozoa da halako ipuinen efektua. Beste adibide bat Terrorista da: Jesusek merkatariak tenplutik nola, halaxe bota nahi ditu terroristak Vaticanotik hango fariseo modernoak; baina, ironiatik harago, ipuina ez da oso lortua.

Beste muturrean daude ipuin errealistenak. The voice of Ireland, adibidez, gizon eroriaren kantu oso lortua da. Petrolio ipuinak, berriz, bi plano ezkontzen ditu, bi itsasontzi eta bi bizimodu tragikoren uztarketa eginez. Aipagarriak dira, halaber, Maiatza, Fosca Corsinovi libertarioari eskainia, Hondamendia, talde armatu islamista batek hil dezan zain dagoenaren trantzea, edota Izar baten itzaltzea, txakurraren ikuspegian oinarritutako ipuin originala.

Xabier Montoiaren idazkera aski markatua eta fina da. Idazkera teknika ugari erabiltzen du —plano jokoak, puntuazio libreko bakarrizketa, pertsona narratiboen alternantzia, zehar estilo librea…—, eta aipatzea merezi du erabilitako euskarak ere; koloretsua eta joria da, eta euskalkiekin aberasten du gainera, hiztunen sinesgarritasuna areagotuz: nafar-lapurtarrarekin La belle vie-n, Gipuzkoako mendebaldekoarekin Akaberakoa-n, etab.

Txema Arinasek BERRIAko zutabean (Kritika txar baten posibilitatea) iradoki zuen —irakurle honek ongi ulertu bazuen behintzat— Montoiaren azken liburua ez zaiola ona iruditu. Argudiorik ez zegoen artikuluan eta, ezin eztabaidatu. Baina, honezkero argi dagoen bezala, gure irakurketaren ondorioa bestelakoa da: gehiago dira liburua ona dela esanarazten diguten elementuak, kontrakoa erakusten dutenak baino. Oro har, ipuin errealistak nabarmenduko nituzke, ikuspegi ironikoa eta kritikoa dutenak, eta ez hainbeste fantastikoak, fikzio-marko eta trama ahulagokoak. Edonola ere, istorio gozagarriak dira Hondamendia osatzen dutenak.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak