kritiken hemeroteka

7.851 kritika

Azken kritikak

« | »

Beltzuria / Ixiar Rozas / Pamiela, 2014

Hitzen azala Iratxe Esparza / Gara, 2016-03-12

Testu batean barneratzeko erak irakurketa baldintzatzen du; propioa egiteko modua gure aldartearen eta aurreiritzien menpean dago. Bere itxura, diseinua eta egitura; bere ahotsa. Nola hautematen dugu testuaren ahotsa? Nola eraldatzen da gurea irakurketak aurrera egin ahala? Gorputzaren zein ataletan ezartzen da irakurria? “Beltzuria”-n Ixiar Rozasek esperimentatzeko gonbita egiten digu. Liburua hiru ataletan banatuta dago, alabaina irakurleok libre gara gure nahierara ekiteko: hasteko, testu nagusian Rozasek iraganeko eta oraineko ahots, espazio eta denbora ezberdinak berreskuratzen ditu, eta, bitartean, memoriak idazlearen ahotsa zeharkatu eta osatzen du. Ondoren, “Esku-oharrak” zatian azalpen teorikoak eta poetikoak ugari egoteaz gain, erreferentzia literario, filosofiko eta artistikoek izugarri aberasten dute sorkuntza bera. Amaitzeko “Koda: ohar amaitu gabeak” atala, non egileak idazketaren prozesua azpimarratzen duen ariketa introspektibo bat eginez. Rozasen hitzetan, aspalditik sentitu zuen falta diren gauza, hitz, ahots eta irudiei buruz liburu oso bat sortzeko beharra, ahotsari bere sendotasuna eta garrantzia kendu zaizkiolako eta, denborarekin, bere botereaz eta indarraz ahaztu garelako.

Ahotsa askatzea da helburua; lengoaiaren, hitzaren eta gorputzaren igarobidean ahotsa baitago kokatua. Liburuaren azalean dauden puntu etenak dira Franzisko Elizaldek, Xamuiok, inoiz kantatu zituen eta galdu ziren bi bertso lerro. Etxalarreko Xamuiok Marokoko gerrara joan behar izan zuen eta batailen lazgarrikerien ondorioz, isiltasunean murgilduta itzuli zen, horrela, bere sentimenduak adierazteko bertsoak botatzen zituen. Xamuiok abesten dituen desagertutako bi bertsoak testuaren euskarriak dira, izan ere, lanaren beste ahotsei bidegurutze zabalak eskaintzen dizkiete. Hondartzatik paseatzen ari den emakume batena da liburuan topatzen dugun lehenengo ahotsa, “beltzuria” hitza xuxurlatzen duenean; Xamuiorena hurrengoa da, itzaltzeko zorian dagoen ahotsa eta Ixiar Rozasek, bere ilobak, berreskuratzen duena; hirugarrena idazlearena berarena da. Etxalarreko Bordaberriko familiaren baserrira doa eta arbasoen historian arakatzen du esperientziatik, hiru belaunaldiren ahotsak batzen diren arte. Gainera, ezin da ahaztu Lina Sanzberrorena, Xamuioren emaztea eta egilearen amama, Gerra Zibileko garaian Donostiako etxe batean zerbitzari ibilia. Hortaz, iraganeko, oraineko eta etorkizuneko entzun eta ukitu daitezkeen ahotsez gain, anonimoen ametsak eta hitzak ere ikusgai bihurtzen dira beltzurian.

Zentzu hertsian sorkuntza literariotik baino harago doan testua dugu, eta horrek agerian uzten du egileak arte eszenikoekin eta eremu dokumentalistarekin harreman estua duela. “Beltzuria” ezaugarri poetikoaren eta performatiboaren artean denbora errealean konposatua dago; horrela, idazkera poetikoak sortzailearen eta hartzailearen sentsibilitatea elkartzen diren erresonantziak sortzen ditu eta idazkera performatiboak gogorarazten digu lengoaia erabiltzen den momentuan testua eraldatzen eta gorpuzten dela, hau da, testuaren mugimendura lotzen zaigu eta lengoaiaren eta munduaren arteko harremanaz jabetzen gara. “Beltzuria”-k itzal propioa dauka, desafio egiten digu irakurleoi, emankorra eta hunkigarria da, bizirik dago; era berean, idazkeraren atseginzaletasuna ere nabarmendu behar da, baita ahotsaren espazio politikoa ere, begirada horrekin irakurketa akzio sortzaile eta plazer kontzientearen ekintza bihurtzen delako.

Azken kritikak

Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko
Slavenka Drakulic

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak