kritiken hemeroteka

8.826 kritika

« | »

Ipui onak / Bizenta Mogel / Auspoa, 1963

Ipui onak Luis Mitxelena / Egan, 1963

Hona, irakurle, hirugarren aldiz harako ipui ospatsu haiek, zeintzuetan arkituko dituzten euskaldun nekazari ta gazte guziak erakaste ederrak beren bizitza zuzentzeko. Berrogeitamar idatzi zituen prosaz Bizentak (1782-1854) eta, horiek orrazteaz gainera, beste zortzi erantsi zizkion bertsoetan bere osaba Juan Antonio sonatuak, Peru Abarka-ren egileak.

Hiru hitzaurre ditu argitaraldi honek: egilearena berarena aurrenik, Domingo Agirrek bigarrenari ipini ziona ondoren eta orain Juan San Martinek ederki baino ederkiago moldatu duena azkenik. Guztiok dakigu Mogeldarren bizitza eta obra zein ongi ezagutzen dituen.

Bizenta Mogel ez da aurreneko emakumea euskal literaturan, ezta alderatzeko ere. Bai baitakigu hizlari eta bertsolari trebeak genituela andre euskaldun asko Erdi Aroan, zenbaiten izenak eta eresiak gureganaino heltzeko indarra izan dutenez gero. Gero, ordea, ixildu egin zitzaizkigun edota, esan dudana esatea gehiegi denez gero, ez zituzten ixuri zituzten hitzak gerorako erein, fruitu gozo bihur zitezen ondorengoentzat. XVIIIgarren mendeak, oinarri eta dorre garai dugun mende horrek, zabaldu bide zizkien berriz gizaldi luzeetan barrena giltzatuak aurkitu zituzten ateak.

Badakigu, eta ederki azaltzen du hori San Martinek beste hainbeste gauza bezala, alferrik joko dugula honelako ipui eta alegietara gai berrien bila. Antzinako denbora lainotsuetan dituzte sustraiak, Indiako Pancatantra eta Hitopadesa bildumetan gutxienez, eta handik zabaldu dira gure Sartalde honetara, garai askotan eta bide askotatik. Euskaraz nahiz erdaraz egon, berdintsu diraute beti muinez eta mamiz, azala zertxobait aldaturik agertzen badira ere, aldi eta alde bakoitzari dagokionez.

Merezi zuten, eta ongi merezi ere, berriz agertzea hainbeste irakurle xehe eta larriren onerako, eta hemen ditugu gure artean Auspoari eta San Martini eskerrak.

Azken kritikak

Nola esaten zaio agur ama bati
Uxue Razkin

Peru Iparragirre

Mari-alderrai
Colette

Aritz Galarraga

Erreplika
Maialen Berasategi Catalan

Ibon Egaña

Hegal egiten
Eneko Bidegain

Mikel Asurmendi

Sorbatza
Markel Sanchez

Asier Urkiza

Dakigun hori
Garazi Arrula Ruiz

Nagore Fernandez

Ipuinak eta antzezlanak
Lourdes Iriondo

Amaia Alvarez Uria

Ezezagunak trenean... irakurtzen
Miren Billelabeitia

Paloma Rodriguez-Miñambres

Dakigun hori
Garazi Arrula Ruiz

Mikel Asurmendi

Narrugorrik
Ixiar Rozas

Peru Iparragirre

Lera
Castillo Suarez

Maialen Sobrino Lopez

Hezitopia
Nora Salbotx

Joxe Aldasoro

Atzerakarga
Fermin Etxegoien

Asier Urkiza

Manifestu filosofikoa
Agustin Arrieta Urtizberea

Aritz Pardina Herrero

Artxiboa

2026(e)ko azaroa

2026(e)ko urria

2026(e)ko iraila

2026(e)ko abuztua

2026(e)ko uztaila

2026(e)ko ekaina

2026(e)ko maiatza

2026(e)ko apirila

2026(e)ko martxoa

2026(e)ko otsaila

2026(e)ko urtarrila

2026(e)ko

Hedabideak