kritiken hemeroteka

7.096 kritika

Azken kritikak

« | »

Denbora bere lekura / Gerardo Markuleta / Erein, 2015

Poesia inarrosten duen bonsaigilea Hasier Rekondo / Berria, 2015-06-21

Gerardo Markuletak (Oñati, Gipuzkoa, 1963) bonsaiak inarrosten diren gisara ehuntzen ditu poemak, klasizismoaren eta gardentasun lirikoaren gorazarrez. Haren azken poemario honetan, Denbora bere lekura (Erein, 2015) emeki umotutako poesia berantiarraren harribitxiak laga dizkigu. Poema-bonsai taxugile lan horretan minimalismoaren eta argitasunaren moldeak ditu nahiago Markuletak. Hala nola denbora bere lekura alkimista baten gisa kristalizatu nahian, horrela diosku Argazki albuma poeman: “Bizi unea/ unea oroitzeko./ Oroit uneak./ Hala egin genuen,/ horixe dugu gaur”.

Orain arte itzulpengintza eta poesiagintza jorratu izan ditu Gasteizko karriketan denbora eta espazioa lekoratu dituen egileak; itzulpengintzaren alorrean, Poeta katalan garaikideak (Elkar-Urrezko Biblioteka, 2014) edizio berritua dastatzeko aukera izan genuen azkenekoz. Oraingo honetan, orain arteko bere seigarren poesia liburuan, 50 poema paratu ditu lau azpiataletan bananduak: Denbora bere lekura, Ezkutuko tiradera, Altzari japoniarra eta Biok egur, biok su. Titulu nagusiak berak iradoki lezakeen denborarekin jokatutako partidaz harago, poetak duela bi urte gainditu baititu 50ak, sinboliko bezain errealak, paradoxikoki liburu guztian zehar usaindu egin daiteke presentearen presentzia bortitza. Poetak apetazko oroimenak islatzen dizkigu, maisuki islatu ere. Pinudia hasierako poema sinbolistan, esaterako, horrela mintzo da: “… Zantzuak/ ulertzeko gauza bide gara orain./ Argi da/ zer diren jabea, masustak, beldarrak,/ zubia, zer den pinudia? Zeinuek/ garden dirudite, eta/ ez dira”. Poetak ez ditu “poesiakeriak” laket, gardentasunaren eta neurriaren aldareetan sakrifikatu nahi ditu bere poemak. Denbora bere lekura honetan, halaber, badira historiaren pisu astunegia islatzen dutenak ere, kronika poetikotik gertuago. Neskak mojetara izenekoa horren lekuko distiratsua dugu. Des-heziketa sentimental eta sexual “desbideratu” baten errelatua nolanahi ere. “Gona motz haiek, ordea,/ beti gogoan, oroitaraziz/ edertasuna zeinen den,/ ustez, eskura; zein eskuragaitz/ gehienean./ Ordutik dut/ mojekin errezeloa, eta/ voyeur arima ttipi bat”. Egunerokotasunaren poesia eta pentsamenduaren poesia bat eginda, biek ala biek bonsai ederrena inarrostea, edo hautematea, azken xede.

Liburuak aurrera egin ahala, molde poetiko ezberdinak uztartuko ditu poetak. Ezkutuko tiradera bigarren atalean, kasu, maizago agertuko zaizkigu hitz jolasak eta errepikapenak; Balak baleki-n —”Errekan diz-diz/ harri zapalak./ Balak baleki;/ baleki balak./ Hegaz ederki /goian antzarak/ Balak baleki; / baleki balak…”— eta Moroak hiztegian —Carlos Drummond de Andrade poeta brasildarraren zenbait poema akustikoren ildoan nonbait— dira joera horren erakusle nagusiak.

Markuletak erregistro guztiak aise erabiltzen dituela erakusten digu amaiera aldera, izan ere, neurtitz errimadunak lerrokatzeko abilezia finarekin, poeta klasikoen oihartzunak dakarzkigu gogora azken koda horretan. “Hitz bat nahikoa duzu/ —ez zin eta ez promesa—/ bihur gaitezen, printzesa, biok egur, biok su”.

Azken kritikak

Hitzen ahairea
Gotzon Barandiaran

Mikel Asurmendi

Bihotzean daramagun mundua
Maite Darceles

Amaia Alvarez Uria

Aramotz
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Maitalea
Marguerite Duras

Joannes Jauregi

Tximeletak bizkarrean
Ugaitz Agirre

Ibon Egaña

Poesia kaiera
Al Berto

Javier Rojo

Poesia kaiera
Alejandra Pizarnik

Peru Iparragirre

Pausoa noiz luzatu
Andoni Egaña

Amaia Serrano Mariezkurrena

Beltzak, juduak eta beste euskaldun batzuk
Joxe Azurmendi

Javier Rojo

Emakume burugabea
Antxiñe Mendizabal Aranburu

Jose Luis Padron

Azalberritze bat
Esti Martinez Diaz de Cerio

Igor Estankona

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Aiora Sampedro

Zu entzuteko gaude
Xabier Mendiguren Elizegi

Joannes Jauregi

Maitalea
Marguerite Duras

Hasier Rekondo

Artxiboa

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Hedabideak