susa | literatur emailuak | literaturaren zubitegia | euskarari ekarriak | armiarma | klasikoak | aldizkarien gordailua | basquepoetry | ipuina.eus | ganbila.eus

« Tradizioan murgildutako hizkuntz jolasak | Elorri »

Mintzoen mintzak / Joxe Austin Arrieta / Elkar, 1989

Poesiaz mintzo da batez ere Felipe Juaristi / 1989-09-27

Poesia gure artean gorantza doan jeneroa da, sobietizatzen ari garelako seinale, izan ere proportzioan Sobiet Batasuna da poesia-egile eta irakurle gehien dituenak. Lortua dugu gutxienez egile adina irakurle eukitzea. Pausu bat da. Orain dela urte purrust bat, poesiaz poetak mintzatzen ziren bakarrik, beraien emazte, amante edo andregaiak ondoan ez zituztenean, eta gutxitan jendaurrean, hori gusto txarrekoa bait zen. Orain berriz poesiaz folk-abeslariak, iragana progresista izan dutela frogatu nahi duten politikariak, eta irratietako gau-esatariak mintzatzen dira, azken hauek konbentziturik poesia ilargipeko orenetan dastatu behar den janaria dela. Erromantizismoaren eragina, Lord Byronek bere “copyright” eskubideak eska litzake, berak asmatu bait zuen oraindik jende sotilaren irudian bizirik dagoen poeta-irudia: pertsona maitakorra, ilunabar-zalea, aurpegi tristekoa, mundu guztiaren maitalea eta (teoriaz) zainak mozteko gauza dena.

Ez naiz ordea poesiaz mintzatuko, hori alferrekoa bait da eta honek ez du esan nahi poesiari alferrekoa izana aitor ezin dakiokeenik, azken finean horixe da poesiaren xarma: alferreko izatea. Poesia-liburu bati buruz arituko naiz, hori probetxugarriagoa bait da. J.A. Arrietaren “Mintzoen Mintzak”, horri buruz.

Seguruaski idazleak berak idatzi duen poesia-liburu andanaren barruan osoena da, edo, orain esaten den moduan, borobilena. Eta poesiaz mintzo da batez ere (eta beste anitz gauzei buruz), hari bat duen liburuan. Bi zati bereiztuko nituzke, eta pentsatzen dut bi aro ezberdinetan idatzirik daudela. Bati “Mintz(o) zaharrak” deitu dio J.A. Arrietak. Besteari “Mintz(a) berriak” eta ez dut astakeriarik esango bietan intentzionalidadea arras ezberdina dela baieztatzen badut. Lehenengoan somatzen da barne-bilaketa prozesua, lirikotasuna, intimismoa eta hitz hau ahoskatu ahala gogoratu dut Audenen esaldi famatu hura: “Poesiaren aro modernoaren ezaugarria tonu intimista da. Bere ahotsa altxatzen duen poetarena faltsua da”. Dena den intimismoa zer den finkatzeak luze joko liguke. Esan dezagun denok ulertzeko moduan erraietatik sortzen dena dela, beste zarata eta zenbait usain legez. Lizardirekiko erreferentziak ideia hori laguntzera datoz.

Bigarrenean ordea tonua aldatu da, ez da tonu altua, euskaldunok ez bait dugu gure hizkuntza masimalismoetarako. (Ortega y Gassetek uste zuen ez zegoela ezta minimalismoetatarako ere, baina hori beste arazo bat da).

Euskaldunak ezaugarriren bat baldin badu barrea (edo irribarrea) eragiteko joera da. Aipa daitezke alde horretatik Txirrita, Urruzuno, Unamuno edo Pio Baroja. Gutxi dira, bertsolari zein idazle, horien adinako humorerik erakusten dutenak. Eta laurak ziren espresioz , kontzeptistak, hau da, hitz gutxikoak baina beren erdi-mututasunean zorrotzak. Horrelakoxeak dira J.A. Arrietaren poemak, ironiaz, hitz jokoez beteak, gairik serioenak (literaturan, ez bizitzan, gai seriorik baldin badago) tratatzerakoan ere. Euskara, aberria eta abar ez oso luze bati buruz tratatzerakoan. Kanpora begira gehiago barnerako baino bigarren zati honetan, hizkuntza txukun eta elaboratu batez. Bere ahots propiala bilatu nahi duen idazle baten poesia-liburu honetan. Baina beharbada horrek ez du poesiarekin zerikusirik.