kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Xalbador / Mixel Itzaina / Elkar, 2014

Odoletikako bertsoa Alex Gurrutxaga / Berria, 2014-06-15

Urte anitz darama Mixel Itzainak bertsotik gertu, eta halaxe idatzi du Xalbador saiakera ere, gertutik: auzo eta adiskide zuen Itzainak urepeldarra, eta gaztetarik hari izandako mira azalarazi du. Informazio asko eta mota askotakoa bildu du: bibliografia eta lekukotza uztartu ditu, saiakera interesgarri eta fina osatuz.

Xalbadorren soslaia egiterakoan eta bertsoak jendartean zuen presentzia deskribatzerakoan, pasadizoez baliatu da, batez ere, Itzaina. Gainera, Xalbadorren ahaide eta gertukoen testigantzak bildu ditu, bai eta bertsolarienak ere; sartu ditu elkarrizketak, iritziak, hitzaldi zatiak, e.a. Horiek guztiek zutarri sendoa ematen diote saiakerari.

Tarteka herren geratzen dena testuen azterketa da. Itzainak Xalbadorren bertso asko interpretatzen ditu: batzuk Odolaren mintzoa-n daudenak, eta beste batzuk jaialdietarik jasoak. Komentarioak zuzenak izanik ere, hala baitira oro har, zenbaitetan laburxko aritu dela esango nuke, azkarregi, bertsoen ezaugarrien zerrenda hutsean geratuz ia. Horrek alde du irakurlea ez akitzea, baina azalpenetan lasaiago aritzeak saiakera gehixeago jantziko lukeelakoan nago. Azterketei dagokienez bi atal nabarmendu behar dira. Batetik, Xalbadorren bertsoak Mendiage, Elizanburu, Oxobi eta Zaldubiren bertsoekin konparatzen dituen kapitulua dago. Bestetik, aipamena merezi du Amentsetan bertso sortaren azterketa patxadatsuak; matizazioak alde batera, aski zuzenak dira Itzainaren oharrak.

Saiakerak biltzen dituen materialen artean balio berezia dute Xalbadorren eskuizkribuek. Bertsoen aurreko bertsio zenbait ematen ditu Itzainak, horietako asko Gosta gabe deusik ez atalean, eta hortik aurrera han-hemenka beste zenbait. Kasu honetan ere, azalpen pausatuagoek gehiago nabarmenduko lukete bertsio hauen balioa, baina ez da dudarik interesgarria dela.

Hizkera freskoa da Itzainarena, estandarretik pitin bat urruntzen da, eta ahozkotasunaren indarra du. Tonua dela-eta, testuak tarteka daukan apologia kutsuak edukiari kontra egin diezaioke —esklamazio esaldiak, harridura ikurrak eta gisakoak askotxo dira—; izan ere, miresmenetik idatzi du, baina batzuetan irakurleak behar du idazleak zorroztasun eta distantzia gehiago jar dezan landutako gaiarekiko.

Bertsolaria bere osoan dakarkigu saiogileak. Bertsolaria izan da Euskal Herriaren sentipenei arnasa eman diena: garaian garaikoa kantatu du, herriaren gertakizunak, pertsonen tragediak eta pozak, eta eman die horiei guztiei dimentsio soziala. Xalbadorren kasuan iduri luke bere lirismoa dela bereziki liluratzen gaituena; horregatik esan ohi da, ziurrenik, bertsolarietan poetena zela Xalbador. Takarra bide zen maiz, petrala ere bai tarteka, baina antzaldatu egiten zuen bertsoak. Bere kasa ere halaxe aritzen omen zen, bertsoa izaki bere sentieraren kanalizatze estetikoa. “Hezurretaraino bertsolaria zen”, dio Itzainak. Piarre Bidondok, Itzainak galdetzen diolarik, halatsu esaten du: “Xalbadorrek bertsoa bere baitan zuen”. Amets Arzallus ere horretan dago: “Bere bertsoa berari zerion odola zen. Odola lehen pertsonan mintzo da beti”. Barnean irundako bertsoa herriari ematerakoan antzaldatzen zen, eta oraindik ere hunkituko da bat baino gehiago haren bertsoekin. Hahor Itzainaren Xalbador, oroitzapena eta literatura eskuz esku, aho betegarri.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak