kritiken hemeroteka

8.350 kritika

« | »

Poesia kaiera / Aime Cesaire (Iñigo Aranbarri) / Susa, 2014

Ahots bat beltzarentzat Alex Gurrutxaga / Berria, 2014-05-18

Filosofia, politika eta poesia eskutik doaz Aime Cesaireri buruz ari garenean. Identitate kolektibo baten bilaketak eta beronen aldarrikapenak zeharkatzen dute alderik alde martinikarraren obra —“gure izate-arrazoiaren hutsaltasun zantarra”, dio bere poema ezagunenean?—; erreibindikazio horrek, poetikoki gauzatzen denean, sakoneko gogoeta du jatorrian, eta oihartzun politikoak jarraitzen dio ezinbestean.

Aipatutako identitatearen epizentroan négritude kontzeptua dago; zer den laburki esateko gogora genezake Cesairek berak 1987ko Discours sur la Négritude ezagunean emandako azalpen sintetiko hau: “Hori guztia izan da Negrotasuna: gure identitatearen bilaketa, desberdin izateko dugun eskubidearen adierazpena; eskubide hori aitortzeko eta gure komunitate-izaera errespetatzeko guztiei egin diegun eskakizuna”.

Negrotasunarekin batera, Cesaireren poesiaren beste osagai funtsezkoa surrealismoa da. Andre Bretonek, surrealismoaren aitak, irakurri orduko sentitu zuen Cesaireren poesiarekiko lilura, eta gerora behin eta berriz goraipatu zuen. Cesaire, berriz, surrealismoari atxiki zitzaion 40etan. Bi ildo nagusi horiek aintzat hartuz, euskal irakurlearentzat interes gehien duena ez da beharbada Cesaireren poesia surrealistena, eta alde horretatik hautu egokia ematen du antologia honetan egin dutenak.

Bi atal nagusi bereiz daitezke liburuan: batetik, Sorterriratze baten kaiera legoke, poetaren lan ezagunena; eta bestetik, atzetik datozen beste 14 poema, hainbat liburutatik hartuak. Sorterriratze baten kaiera 1939an argitaratu zuen Cesairek lehen aldiz, eta negrotasunaren poesiaren testu nagusietakoa da. Euskaraz bazen lehendik zati bat, Jose Luis Otamendi eta Iñigo Aranbarrik —antologia honen itzultzaileak berak— ekarria euskarara (Susa aldizkaria, 26. alea, 1990). Poema luzean, inguratzen duen mundua berreraikitzen du poetak: mina da nagusi, eta agerian daude zapalduaren mila eratako zauriak; gisa berean, kritika zorrotza egiten du, ironiaz blaitua munduaren jabe europarrei zuzentzean. Estilo aldetik, iruditeriak eta prosodiak egiten dute hain berezi poema: irudi tarteka ilun tarteka zakarrek giro indartsua sortzen dute; prosodia horditzaileak, berriz, aditz gutxi eta sintaxi maiz bihurriarekin, poemari aurrera tiratzen dio. Gainerako poemak molde eta taxukera desberdinekoak dira, hala surrealismotik nola esperimentalismotik dutenak, eta gehienetan Cesaireren gai nagusiei lotzen zaizkie.

Ahots poetiko bat jarri zion Cesaire-k beltzari, eta negroaren ahots nagusia da. Ingurura begiratuta “hain jendetza zaratatsu eta harrigarriro mutu hau” sumatzen duelarik, aldarrikatzen du: “Ene ahoa ahorik gabeko zorigaitzen ahoa izango da, ene ahotsa, etsipenaren ziegan eroritakoen askatasuna”. Antologiako azken poemaren azken lerro utopikoa da hau: “Ontasun berri bat dator zerumugan gero eta handiago”. Cesaireren poesiak funtzionatzen du oraindik, zerumugan deus gutxi mugitzen dela iduri duen arren, edo beharbada horrexegatik; hunkitu egiten gaitu, eta akaso estualdiren bat ere eman behar lieke gure bihotz zuriegiei.

Azken ohar gisa, esan beharra dago edizio honetan bibliografiarik ez dagoela. XX. Mendeko Poesia Kaierak bilduma ezagunean poemek data edukitzen zuten oinean, eta amaieran bibliografia etortzen zen. Hemen bietarik batere ez dago; akaso hutsune larria ez den arren, irakurle askok eskertuko luke poemen jatorriari buruzko daturen bat, gutxi gorabeherakoa izanik ere.

Azken kritikak

Sorginak, emaginak eta erizainak
Barbara Ehrenreich / Deirdre English

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ez naiz ondo akordatzen
Karlos Linazasoro

Mikel Asurmendi

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Amaia Alvarez Uria

Presbiziak lagundu omen digu
Edu Zelaieta

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Aitor Francos

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Jon Jimenez

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Asier Urkiza

Maitasuna eta dirua, sexua eta heriotza
Mckenzie Wark

Nagore Fernandez

Fiesta: Eguzkia jaikitzen da
Ernest Hemingway

Aritz Galarraga

Biharraren hegietan
Maddi Sarasua Laskarai

Maddi Galdos Areta

Gaueko azken expressoa
Eneko Aizpurua

Aiora Sampedro

Aingeruak eta neskameak
June Fernandez

Ibon Egaña

...eta gauetik, euria
Fertxu Izquierdo

Nagore Fernandez

Nekropolia
Boris Pahor

Asier Urkiza

Artxiboa

2024(e)ko uztaila

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

Hedabideak