kritiken hemeroteka

8.020 kritika

Azken kritikak

« | »

Txalorik ez, arren / Harkaitz Cano / Edo!, 2014

‘Cano’nizazioari entzungor Hasier Rekondo / Berria, 2014-03-30

Ez du lan xamurra iruzkingileak molde txikian argitaratutako liburu honen aurrean. Izan ere, akufenoen gaitzaren eraginez txaloak besterik entzuten ez dituen protagonistak zera dio: “Gauza bera gertatzen zaio idazleari, bere liburuaren kritika txarrik irakurri ez arren, kritika epeletan interpretatzen ikasi baitu, lerro artean, ez zaiola kritiko horri liburua gustatu, hori zuzenean aitortzera ausartzen ez den arren. Koldarkeriaz edo errespetuz, sigi-sagaka aritzen da sarritan kritikoa…”. Baiki, ez zaio zirrikitu askorik uzten kritiko koitaduari. Eta areago esango nuke, azkenaldian kritikariaren lanaren gainean ematen diren iritzi gehienetan gutxitan aipatzen dira, gurean bederen, kritikariek bere lana bete ahal izateko izan ohi dituzten bizi-baldintzak. Horrela bada, eta gure literaturan hainbesteko pisua duen egile baten aurrean koldarkeriak eta errespetuak albo batera uztea zaila den arren, zalantzez eta ironiaz ederki harilkatutako entsegu labur honek txaloak besterik ez ditu merezi, inongo epelkeriarik gabe, azkenaldian txaloetara bakarrik ohitutako idazleari okagarri gerta dakizkiokeen arren.

Txalorik ez, arren (Edo!, 2014) entsegu labur honetan, “txaloaren sindromea” landu du Harkaitz Canok (Lasarte, Gipuzkoa, 1975). Bere ohiko lanabesa darabil, maisuki: ironiarako berezko jariotasuna, ondo baino hobeto ehundutako aipuetarako zaletasuna, estilo landua bezain gardena, gizarteak onartutako ideiak goitik behera desmuntatzeko joera. Artium museoan Antoni Muntadasek eraikitako On Translation instalazioaren gainean 2009. urtean Canok egindako hitzaldia du abiapuntu saiakera laburrak. Saiakera izanagatik, Canok fikziorako (auto-fikzio asmakizun madarikatua albo batera utziko dugu errespetuz) joera ere badarabil txaloaren gainean ibilbide historiko-filosofiko sakona, arina (ez dira zertan kontrajarriak izan behar) eta irakurterraza ontzeko. Xede horrekin, Muntadasen erakusketa ikustera Donostiatik Gasteizera doan akufeno-txalo arbuiagarriak entzuten dituen protagonistaren zenbait pasadizo xume (nago Canoren markatariko bat den tentsioa sortzeko macguffin-a ahulagoa dela kasu honetan) eta pentsamendu heterodoxoa azaltzen dizkigu.

On Translation saileko triptikoaren bideo-instalazioa aztertzean, txalo egiteko era ezberdinak daudela jabetzen da protagonista. Esaterako, erdiko pantailan, 90eko hamarkadan Kolonbian hartutako biolentziaren irudiak ageri dira, ezkerreko zein eskuineko publikoak txalotu egiten ditu. Egungo publikoaren antzera, tolerantea da. Ibilbide historiko-filosofiko horretan zehar, besteak beste, Grezian edo Erroma klasikoan txaloek zuten trataera aztertzen da, egungo konbentzioetatik biziki aldenduta, Shakespeareren sasoiko aktoreek txistuak baino areago jasaten zituzten ahate lepo-moztuen odol zipriztinak nabarmentzen dira, eta sare sozialetan hain ohikoak diren “auto-txaloen” txotxolokeriaren berri ematen da.

Gorazarrerik gabe jositako pentsamendu eta aipu erakargarriak aurkituko ditugu libertimendu estilistiko honetan. Hala nola gurean totem bilakatu den Xalbadorren anekdota gogoangarria gailentzen zaigu. 1967 urrun hartan txistuak txalo bihurtu zuen haren bertso epifanikoa. “…/ zuek ezpazerate kontentu/ errua ez daukat, ez, nik/ txistuak jo dituzue bainan/ maite zaituzten oraindik!”. Nago egun ezinezkoa litzatekeela bertso hori, txistuak politikoki zuzenaren mamuaren atzean isildu baitira. Txaloak okagarri zaizkion arren, cano-nizazioari ekingo diogu.

Azken kritikak

Kandelikara
Harkaitz Cano

Peru Iparragirre

Zoonomia
Nerea Arrien

Paloma Rodriguez-Miñambres

Itzalen distira
Arrate Egaña

Hasier Rekondo

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Amets Iriarte

Zoonomia
Nerea Arrien

Maddi Galdos Areta

Ekaitza eta beste 34 ipuin
Kate Chopin

Paloma Rodriguez-Miñambres

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Mikel Asurmendi

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Amaia Alvarez Uria

Mina hartzeko ere
Juan Luis Zabala

Paloma Rodriguez-Miñambres

Gezurra berdaderoa
Bertol Arrieta

Pako Aristi

Uda betea
Aritz Gorrotxategi

Jose Luis Padron

Basairisa
Louise Gluck

Aitor Francos

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Mikel Asurmendi

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Artxiboa

Uztaila 2022

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Hedabideak