kritiken hemeroteka

7.572 kritika

Azken kritikak

« | »

Akaberako poesia amodioaz eta gaitzaz / Lois Pereiro (Joxemari Sestorain) / Denonartean, 2013

Herioren aurkako apar maitekorra Hasier Rekondo / Berria, 2014-02-16

Poeta malapartatuen aparrak oihartzun oparoa izan du XIX. mendean Arthur Rimbaudek ibilbideari ekin zionez geroztik. Lois Pereirok (Monforte, 1958- Coruña, 1996) poeta erradikalaren zantzu guztiak agertu zituen, bete-betean bizi zuen bizitza gorabeheratsuan zehar. Koltza olioaren gaixotasunak heriotza zuzenean eragin bazion ere, hiesaren aztarnak omen zituen bere gorputzak ordurako, zauri emozionalak ugariak bezain sakonak zirelarik. Bizirik zela bi poesia liburu bakarrik argitaratu zituen: Poemas 1981/1991 (1992) eta Poesía última de amor e enfermidade (1995) hau, Denonartean zigiluaren eskutik argitalpen elebidun gisa kaleratu dena, Akaberako poesia amodioaz eta gaitzaz (1992-1995), Joxemari Sestorainen itzulpenarekin. Itzulpena lar sinkopatua eta erritmo etenaz ondutakoa iruditu zait. Nago Monforteko poetaren soiltasun gardena eta darabilen galegoaren musikaltasuna tantaka besterik ez direla agertzen.

Poeta malapartatuaren rola jokatzeak larregizko pisua izan dezake idazlearengan, pertsonaia gailentzen baldin bazaio literaturak erredura larriak jasan baititzake. Erradikaltasunaren eta kontrakulturaren ordezkari ofiziala izateak areagotu egin dezake pertsonaiaren zorabioan galtzeko arriskua. Pereiroren kasuan, ez da horrelakorik gertatzen, espresionismo soilaren teknikak profitatuz, poesia arina eta aldi berean sakontasun handikoa eraikitzeko gai dela erakusten baitu.

Liburu honen hastapenetan bertan, argiro erakusten du azken-nahi legez aurkezten zaigun xedea: herioaren aurkako testigantza ematea, bizitzak sortutako aparraren mugimenduaz jabetu gaitezen, herio ate joka zuen ordu hartan. (“Hiltzear zela, poema baten hasiera / idatzi zuen Raymond Carverrek:/ ‘Eta gurari guztiak/ bete dituzu bizi honetan? /Bai horixe. / Eta zer gurari zenuen? / Maite izan nautela pentsatu, Lurrean / maite izan nautela sentitu. / Beste horrenbeste esan nezake nik ere’”. Ttu egiten baldin badu ere, maitasuna bilatzen du, gauza guztien gainetik, poesia erradikalaren apostoluak. Pereiro guztiz jabetzen da bere egoeraren transzendentziaz, heriotzaren aurrean dago biluzik eta gaixorik, ez du astirik tentelkerietarako. Jakingura erabiliko du itzal nagusiari aurre egiteko. “Jakin norbera dela azkendegian, / eta gorputza, borrokatoki bat: / sarraski bat kalian”. Hala eta guztiz ere, ez du etsiko amets-eraikitze lan horretan. “Sasoi betean, / burua daukat munduaren muinean / eta argudioak aldiro ditut aldatzen / nire amets gurbil eta urrietan”.

Pereiroren literatur eraginak ugariak bezain ezberdinak dira, besteak beste, Jose Angel Valenteren sakontasun hermetikoa, Thomas Bernharden lehortasun nihilista, Paul Valeryren leuntasun estetikoa eta Arthur Rimbauden malditismo geniala. Eraginak eragin, unibertso poetiko propioa eraikitzeko gai dela erakusten digu galiziarrak.

Liburuaren lehen partea herioren aurkako testigantza apartsua den modura, bada lekurik nolabaiteko poesia politikorako ere. Amodioa eta odola Chiapasen poema gogoangarria lekuko: “…munduaren aurka borrokan, / hari lepoa hautsi/ behar badio ere / eta historia bere ildotik / desbideratu / betiko biktimekin / batera”. Aurrerago, maitasunak hartuko du protagonismo nagusia, iheskortasunaren kartzelan gatibu bada ere. Horregatik aipatzen ditu David Leanen filmetatik ateratako enkontru laburrak, “ene iragana baikortzen dute”. Maitasuna idealizatu egiten da, iragana ideala izan dadin. “…eta galtzen ziren mehetuz zihoan firfirarekin / amets erratu baten / ikuskari gisan”. Pereiroren ametsak ez zuen porrotik egin. Bere poesiaren gandorraren aparra geratzen zaigu testigantza legez.

Azken kritikak

Bazterreko ahotsak
Miren Tirapu Goikoetxea

Amaia Alvarez Uria

Poesia guztia
Safo

Javier Rojo

Moskito
Igor Estankona

Aitor Francos

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Marta Goikoetxea

Bitakora kaiera
Ibon Sarasola

Mikel Urkixo Aierdi

Gilles de Rais
Anjel Lertxundi

Marta Goikoetxea

Miserikordia etxea
Joan Margarit

Jose Luis Padron

Argiantza
Pello Lizarralde

Aiora Sampedro

Hotz industriala
Julen Belamuno

Joannes Jauregi

Hotz industriala
Julen Belamuno

Ibon Egaña

Hotz industriala
Julen Belamuno

Javier Rojo

Noiz arte arrazoi
Juan Kruz Igerabide

Igor Estankona

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Irati Majuelo

Isiltasuna
Eneritz Artetxe Aranaz

Javier Rojo

Artxiboa

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Hedabideak