kritiken hemeroteka

7.357 kritika

Azken kritikak

« | »

Akaberako poesia amodioaz eta gaitzaz / Lois Pereiro (Joxemari Sestorain) / Denonartean, 2013

Herioren aurkako apar maitekorra Hasier Rekondo / Berria, 2014-02-16

Poeta malapartatuen aparrak oihartzun oparoa izan du XIX. mendean Arthur Rimbaudek ibilbideari ekin zionez geroztik. Lois Pereirok (Monforte, 1958- Coruña, 1996) poeta erradikalaren zantzu guztiak agertu zituen, bete-betean bizi zuen bizitza gorabeheratsuan zehar. Koltza olioaren gaixotasunak heriotza zuzenean eragin bazion ere, hiesaren aztarnak omen zituen bere gorputzak ordurako, zauri emozionalak ugariak bezain sakonak zirelarik. Bizirik zela bi poesia liburu bakarrik argitaratu zituen: Poemas 1981/1991 (1992) eta Poesía última de amor e enfermidade (1995) hau, Denonartean zigiluaren eskutik argitalpen elebidun gisa kaleratu dena, Akaberako poesia amodioaz eta gaitzaz (1992-1995), Joxemari Sestorainen itzulpenarekin. Itzulpena lar sinkopatua eta erritmo etenaz ondutakoa iruditu zait. Nago Monforteko poetaren soiltasun gardena eta darabilen galegoaren musikaltasuna tantaka besterik ez direla agertzen.

Poeta malapartatuaren rola jokatzeak larregizko pisua izan dezake idazlearengan, pertsonaia gailentzen baldin bazaio literaturak erredura larriak jasan baititzake. Erradikaltasunaren eta kontrakulturaren ordezkari ofiziala izateak areagotu egin dezake pertsonaiaren zorabioan galtzeko arriskua. Pereiroren kasuan, ez da horrelakorik gertatzen, espresionismo soilaren teknikak profitatuz, poesia arina eta aldi berean sakontasun handikoa eraikitzeko gai dela erakusten baitu.

Liburu honen hastapenetan bertan, argiro erakusten du azken-nahi legez aurkezten zaigun xedea: herioaren aurkako testigantza ematea, bizitzak sortutako aparraren mugimenduaz jabetu gaitezen, herio ate joka zuen ordu hartan. (“Hiltzear zela, poema baten hasiera / idatzi zuen Raymond Carverrek:/ ‘Eta gurari guztiak/ bete dituzu bizi honetan? /Bai horixe. / Eta zer gurari zenuen? / Maite izan nautela pentsatu, Lurrean / maite izan nautela sentitu. / Beste horrenbeste esan nezake nik ere’”. Ttu egiten baldin badu ere, maitasuna bilatzen du, gauza guztien gainetik, poesia erradikalaren apostoluak. Pereiro guztiz jabetzen da bere egoeraren transzendentziaz, heriotzaren aurrean dago biluzik eta gaixorik, ez du astirik tentelkerietarako. Jakingura erabiliko du itzal nagusiari aurre egiteko. “Jakin norbera dela azkendegian, / eta gorputza, borrokatoki bat: / sarraski bat kalian”. Hala eta guztiz ere, ez du etsiko amets-eraikitze lan horretan. “Sasoi betean, / burua daukat munduaren muinean / eta argudioak aldiro ditut aldatzen / nire amets gurbil eta urrietan”.

Pereiroren literatur eraginak ugariak bezain ezberdinak dira, besteak beste, Jose Angel Valenteren sakontasun hermetikoa, Thomas Bernharden lehortasun nihilista, Paul Valeryren leuntasun estetikoa eta Arthur Rimbauden malditismo geniala. Eraginak eragin, unibertso poetiko propioa eraikitzeko gai dela erakusten digu galiziarrak.

Liburuaren lehen partea herioren aurkako testigantza apartsua den modura, bada lekurik nolabaiteko poesia politikorako ere. Amodioa eta odola Chiapasen poema gogoangarria lekuko: “…munduaren aurka borrokan, / hari lepoa hautsi/ behar badio ere / eta historia bere ildotik / desbideratu / betiko biktimekin / batera”. Aurrerago, maitasunak hartuko du protagonismo nagusia, iheskortasunaren kartzelan gatibu bada ere. Horregatik aipatzen ditu David Leanen filmetatik ateratako enkontru laburrak, “ene iragana baikortzen dute”. Maitasuna idealizatu egiten da, iragana ideala izan dadin. “…eta galtzen ziren mehetuz zihoan firfirarekin / amets erratu baten / ikuskari gisan”. Pereiroren ametsak ez zuen porrotik egin. Bere poesiaren gandorraren aparra geratzen zaigu testigantza legez.

Azken kritikak

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Joannes Jauregi

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Aiora Sampedro

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak