kritiken hemeroteka

7.448 kritika

Azken kritikak

« | »

Leuropa / Pablo Sastre / Susa, 2002

“Leuropa” eta “Paperezko hegazkinak”, barrikuntzez blai Edorta Jimenez / www.bizkaie.biz, 2002-08-15

Literatur irakurleak bere baitan harridurea sortuarazo ahal deutsozan liburuak maite dauz, esan gura dot, ausardia eta barrikuntzea maite dauzela, baita produkzinoaren aldetik hain urria dan gure literaturgintzan be. Edo gure literaturgintzan areago, urritasun horrexegaitik, hain justu be. Ba, ausardiaz eta barrikuntzez blai datozen elebarri bi argitaratu dauz Susa argitaletxeak igaro dan udabarrian. Hain zuzen be, Pablo Sastreren “Leuropa” eta Lutxo Egia bilbotarraren “Paperezko hegazkinak”.

Pablo Sastreren literatur ibilbidea harrigarria da. Madrilen 1958an jaioa, gazterik etorri zan Euskal Herrira. Etorri ez eze, bertokotu be egin zan. Hizkuntzearen aldetik, esan nahi dot. Eta zelan, ganera. 1982an “Mugarria” izeneko elebarria argitaratu ebala eta, urte haretako Durangoko Azokearen harira aitatu ziran barrikuntzen artean baten batek liburu hori goraipatu eban. Literatur sen aberatseko idazlea ei etorren Pablo Sastre gazte euskaldunbarria. Iragarleak ez eban huts egin. Ez eta idazleak be. Harrezkero beste hamar liburu etorri ziran, idazlearen hamabigarrena egiten dauen “Leuropa” honen aitzindari.

Ez dira danak maila berekoak izan Pablo Sastreren liburuak. Aitzitik, ekinaren ekinaz elebarri eder hau ekarri deusku eta, hau poza, azkenean be. Hasikeran esan dodan moduan, ausardiaz erditua da “Leuropa”. Baina goazen astiroago.

“Leuropa” titulua esanguratsua da, arabieraz horixe da-eta Europa esateko modua. Bada, Europa amesten daben arabiarren harira sortua da elebarria, nahiz eta protagonista nagusiak euskaldunak izan. Hain zuzen be, Europara etorri gura daben arabiarrak ekarten dabezan euskaldun bi dira liburuko protagonistak, narratzailea, lehenengo pertsonan egiten dauena, horreetariko bat dala.

Euskerazko lehenengo pertsonan narreteak arazo latzak ekarri daroaz. Hasteko, batuera hutsez, ahozkoan behintzat, holan egiten dauen inor ez dagoalako, eta, halanbada, holan egiten daben pertsonaiak siniskatx bihurtzen jakuzalako. Pablok zirt konpondu dau arazoa. Protagonista nagusiak bere sorterriko euskeraz egiten dau, eta holantxe gitxi gora-behera idatzi dau elebarria, bai, ustez behintzat haren berben jasotzaile hutsa dan idazleak: protagonistearen ideolektoa errespetauta.

Honelakorik ez da euskal literatura barrian inoiz egin. Egin izan da, bai, Auspoa bildumako liburuetan, esate baterako. Baina literatura barrian, Susa lako argitaletxeetan, egundokoa da hau. Esan behar da, ostera, liburua Joseba Jaka III. Literatur Bekako sariduna izan zala, eta holako esperimentua aurrera atara ahal izatea beharbada horrexek ahalbidetu dauela, batek daki.

Halandabe, protagonistearen beraren mundu ikuskerea egin jat harrigarria, eta hori baizen harrigarria haren nortasuna idazleak zein ederto landu dauen ohartzea. Pablo biribiltasun honen bila luzaroan ibili izan da eta, hona hemen pertsonaia gogoangarria, Leuropako narratzailea. Eta hori nahikoa ez balitz be, liburuko gaia —Afrikatik Europara giza esklabu barriak ekarteko modua eta— egunkarietan egunero egon arren bakanen batean izan ezik sekula landu ez dana da.

Zorionekoak gu, literaturearen aldetik agorra izaten dan urtaro honetan Sastre nahiz Lutxo Egiarenak lako liburuak irakurri ahal izateagaitik. Ze, bai, Bilbokoaren lehenengo elebarria dan “Paperezko hegazkinak” izenekoa be aitatu behar da, niri behintzat gaiaren aldetik ez eze, egiturakuntzearen aldetik barria dan zeozeren usaina eta plazerra ekarri deust eta. Honakoetan beti esaten dan moduan, hasi barriena da mundua. Tamalez, ez dogu bigarren hau sakonago aztertzeko lekurik. Halandabe, irakurle hori, badozu liburu honen ganean ez eze “Leuropa” horretzaz idatzi diranak be non irakurri; hain zuzen be, Susa argitaletxearen web gunean: www.susa-literatura.eus.

On egin deizula.

Azken kritikak

Zeldak
Elena Olave

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Aiora Sampedro

Kristo fusilarekin
Ryszard Kapuscinski

Joannes Jauregi

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Iratxe Esparza

Azalberritze bat
Esti Martinez Diaz de Cerio

Alex Uriarte

Zeldak
Elena Olave

Irati Majuelo

Euskal Herria 2050
Askoren artean

Aritz Galarraga

Miñan
Amets Arzallus Antia

Ibon Egaña

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Javier Rojo

Aldibereko
Ingeborg Bachmann

Joannes Jauregi

Simplicissimus
Patxo Telleria

Aiora Sampedro

Miñan
Amets Arzallus Antia

Estibalitz Ezkerra

Simplicissimus
Patxo Telleria

Javier Rojo

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Hedabideak